Voorbeeldgedrag wordt vaak als belangrijk element gezien om medewerkers te beïnvloeden. Vooral leidinggevenden krijgen vaak te horen dat zij een ‘voorbeeldfunctie’ hebben en ‘voorbeeldgedrag’ moeten tonen. Wat is voorbeeldgedrag en op welk moment wordt het effectief? Wat is voorbeeldgedrag? Voorbeeldgedrag is gedrag waarbij een ander in staat is om jouw gedrag te kopiëren. Tijdens de opvoeding van kinderen doen ouders vaak voor hoe het kind een lepel naar zijn mond toe moet bewegen, of bijvoorbeeld een cirkel getekend moet worden. Als je gedrag als voorbeeld mee wil geven voor een ander, is het dus van belang dat gedrag concreet en waarneembaar moet zijn, zodat je de kans krijgt om het na te doen. Wat is goed voorbeeldgedrag? Goed voorbeeldgedrag is gedrag waarbij je een ander de mogelijkheid geeft om te doen wat jij precies doet. Gedrag dat als voorbeeld moet gelden wordt alleen goed voorbeeldgedrag op het moment dat de ander ermee uit de voeten kan. Het is dus niet aan de persoon die het voorbeeld stelt om te bepalen of er sprake is van goed voorbeeldgedrag. De persoon die het gedrag na moet doen zal moeten ervaren dat het werkt. Als ik door een lepel in mijn mond te steken ervaar dat ik mijzelf kan voeden, dan ervaar ik daar de meerwaarde van. In zo’n geval zal ik geneigd zijn het gedrag te herhalen en het voorbeeld te accepteren. Lees ook mijn introductie artikel op gedrag en gedragsverandering Goed voorbeeldgedrag van een leidinggevende Binnen organisaties wordt er vaak naar leidinggevenden gekeken om een voorbeeldfunctie te vervullen. De betekenis van een voorbeeldfunctie wil zeggen dat de functie van de leidinggevende met zich meebrengt dat er voorbeeldig gedrag wordt getoond. Het geven van het goede voorbeeld is iets dat aan de leidinggevende wordt toebedeeld. Is dat wel verstandig? Lees onderstaande punten eens door en oordeel zelf.. Wie geef je welke voorbeeldrol? Wanneer wordt gedrag als voorbeeld overgenomen? Wil je komen tot ander gedrag en gedragsverandering? Investeer dan eerst in kennis over gedrag, voordat je iemand de opdracht geeft om een voorbeeldfunctie op zich te nemen. Leidinggevenden met een voorbeeldfunctie hebben het niet makkelijk, omdat de kans aanzienlijk is dat het gedrag niet wordt overgenomen. Wanneer wordt gedrag als voorbeeld wel overgenomen? Lees ook: Wat is intrinsieke motivatie en hoe stimuleer je dit?  

Heb je een overzichtelijk model voor gedragsverandering nodig? Begin dan hier. In dit artikel gaat de Gedragscoach in op hoe je gedrag kunt veranderen via een overzichtelijke aanpak.  Wat veroorzaakt gedrag? Gedrag is een complex onderwerp en heeft om die reden dan ook tot veel, heel veel modellen voor gedragsverandering geleid. Ik hanteer als Gedragscoach een overzichtelijk model voor gedrag en gedragsverandering. Als ik de wetenschap van de gedragsanalyse volg, dan is gedrag in slechts drie stappen opgebouwd. Als ik die drie stappen tegen het licht houd, dan krijg ik een idee van hoe gedrag tot stand komt en hoe ik gedrag kan veranderen. In dit artikel geef ik de samenvatting van hoe dit model werkt. Lees ook mijn introductie artikel over gedragsverandering Overzichtelijk model voor gedragsverandering Laat ik beginnen met een voorbeeld van hoe gedrag tot stand komt. Hoe komt piano spelen tot stand? Piano spelen is een concrete gedraging, die een aantal randvoorwaarden nodig heeft om te ontstaan. Allereerst moet er een piano in je omgeving aanwezig zijn. Daarnaast moet je de vaardigheid hebben om piano te kunnen spelen. Ook dien je gemotiveerdte zijn óm piano te spelen. Het concrete gedrag van piano spelen is bekend. Je gaat met je handen over het klavier en drukt toetsen in. Vervolgens klinken er muziektonen en die geven je feedback op jouw gedrag. Het klinkt goed, of het klinkt niet goed. In dit voorbeeld zit alles besloten van wat gedrag vraagt. Dit noem ik als Gedragscoach een overzichtelijk model voor gedragsverandering. Nu is het tijd voor verdieping. Hoe moet je deze elementen lezen? Overzichtelijk model voor gedragsverandering via 3 elementen Wil je tot gedragsverandering komen, dan dien je rekening te houden met drie elementen. Lees ook: Wat zorgt voor gedragsverandering en hoe kan je gedrag beïnvloeden? Voorbeeld van gedragsverandering Stel dat ‘minder telefoon gebruiken’ jouw doel is. Hoe raak je van je GSM verslaving af? Veel mensen vragen zich af waarom een telefoon zo verslavend is. Zij willen het gebruik van hun mobiele telefoon minimaliseren. In dit voorbeeld gaan we in op waarom een telefoon zo verslavend is en hoe je omgaat met afkickverschijnselen van je telefoon. Voordat we tot een gedragsverandering kunnen komen, moeten we eerst achterhalen waarom het huidige gedrag zo normaal geworden is. Waarom is een telefoon verslavend? Een telefoon is verslavend omdat het namelijk perfect ontworpen is om jouw gedrag te beïnvloeden. We spreken van een verslaving als je voortdurend op je telefoon aan het kijken bent om niks te missen. Als jij vindt dat je leven teveel in het teken is gaan staan van het gebruik van jouw mobiele telefoon, spreek ik als Gedragscoach van een verslaving. Hoe komen we tot een gedragsverandering voor het gebruik van jouw mobiele telefoon? Laten we het 0verzichtelijke model voor gedragsverandering erbij pakken en invullen. 1. Wat is de trigger om jouw telefoon te gebruiken? Jouw telefoon draag je de hele dag bij je. De beschikbaarheid is dus maximaal. Je draagt hem letterlijk op het lijf, dus de mogelijkheid om hem te pakken is zeer laagdrempelig. Dit doe je omdat je namelijk inmiddels gewend bent geraakt ‘niets te missen’ via jouw telefoon. Jouw motivatie om het toestel bij je te dragen is om die reden hoog. Verder zorgen de makers van de telefoon ervoor dat hij zeer eenvoudig te gebruiken is. De gebruiksvriendelijkheid is maximaal en dat maakt het gebruik ervan eenvoudig. Daarnaast zorgt de telefoon dat hij om jouw aandacht vraagt zodra daar reden toe is. Voor ieder klein onderwerp trilt of roept de mobiele telefoon jou erbij. Samengevat: de mobiele telefoon is altijd in jouw omgeving en je bent gemotiveerd om hem bij je te dragen. Het kost weinig moeite hem te bedienen en hij vraagt voortdurend om aandacht. De trigger voor gedrag is dus optimaal. 2. Is het gedrag voldoende praktisch? Via apps en knoppen op je telefoon, wordt je voortdurend aangezet tot praktisch gedrag. Mensen zijn voorovergebogen met hun duim over het scherm aan het werk om de telefoon te bedienen. Je kunt dit gedrag voor doen en anderen uitleggen hoe ook zij om moeten gaan met de telefoon. Gedrag op de mobiele telefoon is dus heel praktisch. 3. Welke consequentie volgt op het gebruik van de mobiele telefoon? De mobiele telefoon is geperfectioneerd in het jezelf goed doen voelen over het gebruik. Jouw hersenen maken een heel klein beetje dopamine aan zodra jij je telefoon gebruikt. Je staat namelijk in contact met anderen en daar is de mens gek op. Daarmee wordt jouw mobiele telefoon letterlijk verslavend. Daarnaast is de mens gek op consequenties die positief, direct en voorspelbaar zijn. Dit is bij de mobiele telefoon het geval. Het gebruik ervan ervaren mensen als positief, je krijgt bij het gebruik ervan direct resultaat en je weet hoe het toestel zich zal gedragen. Hiermee is de consequentie bij het gebruik van de mobiele telefoon extreem sterk. Kijk eens het filmpje hieronder en besef je dat dit 1999 was. Slechts enkele jaren voordat de mobiele telefoon doorbrak.  Zelfs als de mens dus voorspelt dat hij ergens géén behoefte aan heeft, is het mogelijk om iemand tot een gedragsverandering te laten komen. De mensen in dit filmpje dachten dat ze de mobiele telefoon niet nodig hadden. Het blijkt dat ze er nu allemaal één hebben. Hoe kun je afkicken van je telefoon? Nu we begrijpen waarom mensen verslaafd raken aan hun telefoon, kunnen we komen tot een gedragsverandering. Als we nadenken over een gedragsverandering, dan nemen we daarbij de drie elementen erbij. We willen de trigger veranderen, het gedrag bestuderen en de consequentie beïnvloeden. Hoe kun je afkicken van je telefoon? Verander de trigger van gedrag Belemmer je eigen gedrag Zorg ervoor dat je (via een app) je telefoon niet kúnt gebruiken op bepaalde tijden van de dag. Hiermee voorkom je in praktische zin je aangeleerde gedrag. Verbindt positieve consequenties aan het níet gebruiken van je telefoon Aangezien jouw telefoon zeer goed is in het bieden van verslavende positieve consequenties, moet daar iets krachtigs tegenover komen te staan. Wat gun jij jezelf als je je telefoon níet gebruikt? Jezelf belonen voor iets dat je niet gedaan hebt

Hoe kom je tot gedragsverandering? In dit artikel beschrijf ik een voorbeeld van gedragsverandering uit de praktijk. Wat is er voor nodig om gedrag te laten veranderen? Als gedragscoach ga ik op deze vraag via een alledaags voorbeeld. Ons gedrag bij televisie kijken. Voorbeeld van gedragsverandering uit de praktijk De afgelopen decennia hebben we allemaal een grote gedragsverandering doorgemaakt bij het kijken naar televisie. De wijze waarop iemand vandaag de dag leert televisie kijken, is wezenlijk anders dan zo’n dertig jaar geleden. Hieronder volgen de stappen die we doorgemaakt hebben in onze onbewuste gedragsverandering rondom het medium televisie. Wat is er nodig voor gedragsverandering? Wil je komen tot gedragsverandering? Dan is het goed om in het voorbeeld rondom televisie kijken te zien welke fasen van gedragsverandering er zijn. Hieronder volgen een aantal belangrijke ingrediënten voor effectieve gedragsverandering. Gedragsverandering ontstaat bij positieve ervaringen Bij positieve ervaringen, herhalen we gedrag. Op het moment dat de afstandbediening voorkomt dat ik op moet staan, gebruik ik de afstandbediening. Als blijkt dat meer televisiekanalen de kans vergroten dat ik iets vind dat ik leuk vind, is meer kanalen beter. Wanneer meer televisies in huis minder discussie oplevert over wat we gaan kijken, werken meer televisies beter dan één. Gedragsverandering ontstaat bij positieve ervaringen. Wil je komen tot gedragsverandering? Zorg er dan voor dat iemand ervaring op doet met nieuw gedrag, voordat je verwacht dat het oude losgelaten wordt. Lees ook mijn introductie over gedragsverandering De mens is gevoelig voor direct resultaat Een druk op de afstandbediening levert een ander kanaal op. Dit is een heel krachtige stimulans voor ander gedrag, omdat de mens extra gevoelig is voor directe feedback. Als we het gaspedaal indrukken van een auto en hij schiet vervolgens vooruit, dan voelt dat lekker. Op het moment dat ik een vraag stel en direct een passend antwoord krijg, dan voelt dat goed. De mens is gevoelig voor direct resultaat en als je tot gedragsverandering wil komen, dan is het belangrijk om na te denken over de directe feedback die de ander krijgt. Verminderen van aantal tussenstappen werkt comfortabel Op het moment dat we sneller ons doel bereiken doordat er tussenstappen verdwenen zijn, vergroot dat de kans op gedragsverandering. Vroeger moest je een brief schrijven, deze in een enveloppe stoppen, voor verzending betalen, in een brievenbus posten en daarna lang wachten op antwoord. Met een e-mail verstuur je nu binnen seconden een gratis bericht dat direct bij de ander aankomt. Het is dus niet vreemd dat de meesten van ons overgestapt zijn op e-mail. Het verminderen van aantal tussenstappen werkt comfortabel. Als een afstandbediening sneller tot resultaat leidt en mij allerlei fysieke tussenstappen scheelt, dan zal ik de afstandbediening vaker gebruiken.  Betere beschikbaarheid van materialen vergroot de kans op ander gedrag Televisie is nu on-demand op bijna elk scherm 24 uur per dag beschikbaar. Zo anders was het met programma’s op vaste tijden via een enkel televisiekanaal op een enkele televisie. Als de kans vergroot wordt om bepaald gedrag te vertonen omdat de mogelijkheid overal in de omgeving aanwezig is, neemt de kans op ander gedrag toe. Het is bij gedragsverandering van belang om na te denken over de beschikbaarheid van materialen in de directe omgeving van de persoon van wie je bepaald gedrag verwacht. Betere beschikbaarheid van materialen vergroot de kans op ander gedrag. Voorbeeld van gedragsverandering uit de praktijk Als Gedragscoach probeer ik vanuit een perspectief op gedragsverandering te kijken naar de praktijk. Misschien is het jou niet opgevallen dat je in een gedragsverandering gezeten hebt als het op televisie kijken aankomt. Dat is ook niet zo vreemd, omdat jouw gedragsverandering misschien wel over een periode van decennia ontstaan is. Dit zijn de meest krachtige en effectieve gedragsveranderingstrajecten. Je hebt niet door dat jouw gedrag verandert, maar toch is het uiteindelijk totaal ander gedrag dan waar je ooit mee gestart bent.

Zie jij weleens mensen om je heen met veel negativiteit of stemmingswisselingen? Mensen met een woedeaanval of juist neerslachtigheid? Je kunt je daar over verbazen, irriteren of zorgen maken. Wat je ook kunt doen is vragen stellen. Want ieder gedrag aan de buitenkant, heeft een verhaal aan de binnenkant. Ken jij het verhaal van de ander al? Elk gedrag komt ergens vandaan Negativiteit van anderen, komt ergens vandaan. Stemmingswisselingen ontstaan om een reden. Woedeaanvallen hebben een oorzaak. Neerslachtigheid ontstaat ergens. Ieder gedrag is logisch, voor de persoon die het gedrag laat zien. Ook geen gedrag laten zien, door teruggetrokken te zijn en nergens zin in te hebben, heeft ook een logische oorzaak. We zijn als mens helaas geneigd om direct een mening te hebben over hetgeen we zien en ervaren. Dit gaat bliksemsnel in een fractie van een seconde. Dit is een heel vervelende handicap, omdat je hiermee het gedrag aan de buitenkant ziet, maar het verhaal aan de binnenkant niet leert kennen. Lees ook: Ieder gedrag is logisch. Voor degene die het gedrag laat zien. Waarom stellen we geen vragen? Wil je tot gedragsverandering komen bij een ander, dan is het belangrijk dat de ander zich begrepen voelt door jou. Als het verhaal aan de binnenkant niet duidelijk is voor jou, kun je er niet op aansluiten. Als je niet aan kunt sluiten op dat verhaal, dan krijg je niet de verbinding die nodig is voor gedragsverandering. Je zal dus actief aan de slag moeten met het stellen van vragen. Waarom stellen we van nature liever geen vragen? Kort en krachtig zou je kunnen zeggen dat de mens liever geen overbodige calorieën besteedt aan extra denkwerk en het hebben van geduld. Om je alvast in de nieuwsgierige stand te krijgen, hieronder alvast wat voorwerk over het gedrag waaraan jij je stoort. Waar komt negativiteit vandaan? Op het moment dat iemand negatief is en veel negativiteit vertoond, is daar een reden voor. Terughoudend, kritisch of negatief naar dingen kijken heeft een functie voor de persoon die negatief overkomt. Zo hebben sommige mensen geleerd dat je met negativiteit de aandacht op je kunt vestigen. Het krijgen van aandacht is een belangrijke functie voor gedrag. Ook komt het voor dat mensen door negatief te zijn bereiken dat ze met rust gelaten worden. Je kunt contact met anderen vermijden als je te boek staat als een zuurpruim. Voor sommige mensen is weinig contact met anderen een doel. Het negatief bekijken van de wereld om je heen komt soms ook voort uit aanleg vanaf de geboorte. De aanleg om gelukkig te worden is voor een belangrijk deel aangeboren. Heb je die aanleg niet in grote mate, dan word je in de ogen van de ander ‘negatief’, simpelweg omdat je niet goed in staat bent om de positieve kant van dingen in te zien. Wat te doen met negativiteit? Bij negativiteit is het belangrijk om te achterhalen waarom iemand zich negatief uitlaat. Heeft iemand behoefte aan aandacht, maar weet hij of zij dat alleen op een negatieve wijze te trekken? Of is er juist geen behoefte aan contact of samenwerking en probeert iemand dat op die wijze te bereiken? Misschien zou iemand wel anders willen, maar weet simpelweg niet hoe. De aanpak wat te doen met negativiteit hangt dus af van het verhaal aan de binnenkant. Waarom is iemand negatief? Waar komen stemmingswisselingen vandaan? Ieder mens heeft voor een bepaalde mate behoefte aan voorspelbaarheid en structuur. Op het moment dat iemand niet voorspelbaar is in zijn gedrag, wordt dit een last voor de omgeving. Immers, iemand die wisselend is van stemming is onvoorspelbaar. Rekening houden met iemand die onvoorspelbaar is kost extra energie. Zoals we hierboven lazen is extra energie kwijt zijn aan anderen niet per se iets waar de hersenen heel blij van worden. Het voortdurend onvoorspelbaar zijn in je stemming, noemen we stemmingswisselingen. Binnen een relatie kunnen stemmingswisselingen van de één, een zware wissel trekken op de ander. Maar ook stemmingswisselingen hebben een oorzaak. Ook bij stemmingswisselingen geldt dat dit deels aangeboren kan zijn. De persoon in kwestie zal dan moeten ontdekken hoe er grip ontstaat op de stemmingswisselingen. Mits dat het doel is van die persoon uiteraard. Soms hebben mensen stemmingswisselingen vanwege verstoorde hormonen. Ook hier is de vraag of er bereidheid is om er iets aan te doen. Want sommige mensen hebben stemmingswisselingen en voelen zich daar prima bij. Zij stellen in feite zichzelf boven anderen en gaan er vanuit dat de ander rekening heeft te houden met een wisseling in stemming. Wat zijn stemmingswisselingen eigenlijk? Als een mens op onvoorspelbare momenten een wisselende stemming heeft , dan noemen we dit ‘stemmingswisselingen’. In feite zijn stemmingswisselingen een vorm van onvermogen om grip te houden op je emoties. Je kunt geen emotionele stabiliteit bieden aan de ander en dat kost die ander veel energie. Uiteraard worden de meeste mensen met stemmingswisselingen ook zelf helemaal niet vrolijk van stemmingswisselingen. Toch zijn ze er en de opdracht wordt om ondanks de wens om de emoties eruit te gooien die er zijn, wordt het van belang dat je daar grip op krijgt. Emotionele regulatie noem je zo’n proces. Wat is het verhaal aan de binnenkant over de stemmingswisselingen aan de buitenkant? Waar komt neerslachtigheid vandaan? Neerslachtigheid, ook wel somberheid of zwaarmoedigheid genoemd is een terugkerende emotionele toestand waarin iemand het idee heeft dat er weinig invloed uitgeoefend kan worden op de omgeving. In feite is er te weinig opgewektheid en positiviteit. Iemand die neerslachtig is heeft het gevoel dat de eigen omstandigheden niet passend zijn, maar ook niet zomaar veranderd kunnen worden. Hieruit volgt een beeld dat je zaken niet naar je hand kunt zetten en daarmee komt een neerslachtig of somber gevoel los. Wat kun je doen aan neerslachtigheid? Het is voor een mens van groot belang dat hij of zij het idee heeft dat hij invloed uit kan oefenen op de omgeving. Heb je het idee dat je dit onvoldoende voor elkaar krijgt, dan kunnen daar gevoelens van neerslachtigheid, somberheid of zwaarmoedigheid door ontstaan. Als je jezelf structureel