De Gedragscoach
..over gedrag en gedragsverandering
Lex Tabak, MSc.
De Gedragscoach
Dit is mijn blog over gedrag en gedragsverandering. Hieronder kun je zoeken op onderwerpen, of zelf een zoekwoord in geven.
Onderwerpen
Volg mij op social media
Inschrijven nieuwsbrief
Laatste artikelen
Waar komt angst vandaan en wat kun je eraan doen?
Waarom is het leven zwaar?
Wat is goed werkgeverschap?
Waarom is grenzen aangeven moeilijk?
Voor veel mensen is grenzen aangeven moeilijk en dat is logisch. Want je kunt geen grenzen aangeven als je de grenzen van je eigen grond niet kent. In dit artikel leggen we uit waarom grenzen aangeven belangrijk is en waarom zoveel mensen hier niet in slagen. Wat is grenzen aangeven? Je geeft jouw grenzen aan wanneer iemand op ‘de grens’ zit van wat jij toelaatbaar vindt en jij daarop wijst. Grenzen aangeven gaat daarmee uiteindelijk over het begrenzen van anderen. Het gedrag van de ander gaat jou te ver of komt te dichtbij en de oplossing daarvoor ligt in het aangeven waar jouw grens ligt. Dat klinkt eenvoudig, maar is voor veel mensen niet gemakkelijk. Voor het aangeven van grenzen zijn namelijk de volgende ingrediënten nodig: Hoe problemen met grenzen aangeven ontstaan Grenzen aangeven is om de bovenstaande noodzakelijke ingrediënten helemaal niet eenvoudig. Want als je niet vooraf kunt wijzen op jouw grenzen, komen mensen er pas achteraf achter. Maar dan is het eigenlijk te laat want voel jij je niet gerespecteerd. Als je niet van mening bent dat jouw mening gerespecteerd dient te worden, dan pakken mensen ruimte waar eigenlijk geen ruimte ligt. Als je niet het vertrouwen in jezelf hebt dat je een ander mag en hoort te begrenzen, dan resteert uiteindelijk alleen de onder-grens. Voorbeelden van te weinig grenzen aangeven In onze nieuwsbrief nemen we alledaagse voorbeelden door van mensen die ons hun uitdaging insturen. Wil je voorbeelden lezen van mensen die te weinig grenzen aangeven en hoe je daar zij daar het beste mee om kunnen gaan? Schrijf je dan in op onze nieuwsbrief. Wanneer emoties de ondergrens zijn Ieder mens heeft uiteindelijk zijn onder-grens. Mensen die te weinig grenzen aangeven nemen de Verantwoordelijkheid van anderen vaak over. Daarmee dragen zij meer last dan hun eigen 50% in de relatie. Als mensen overbelast raken doordat zij ‘hun grenzen overgaan’, dan heeft dat uiteindelijk altijd een breekpunt. We zien in de praktijk vaak terug dat mensen die te weinig grenzen aangeven, op een bepaald moment boos of verdrietig worden. Zo’n emotionele ‘uitbarsting’ komt voor de omgeving vaak als een verassing, want het is niet bekend dat er al enige tijd grenzen worden overtreden. Vervolgens zien we dat de emoties de aandacht krijgen en de omgeving zich gaat verhouden tot die boosheid of dat verdriet. “Ze wilde dit toch altijd zelf zo? En nu opeens is het niet goed genoeg”, is dan een opmerking die we vaak terugzien. Oefenen met grenzen aangeven Oefenen met grenzen aangeven is zeker mogelijk, maar daar is wel voor nodig dat je eerst achterhaalt waarom je nu geen grenzen aangeeft. Elk gedrag is logisch, ook ‘geen grenzen aangeven’ valt daaronder. Het huidige gedrag komt ergens vandaan. Meestal heeft een gebrek aan grenzen aangeven iets te maken met het zelfbeeld of de hechtingsstijl. Als je een leven lang geleerd hebt dat je de last van anderen moet dragen bijvoorbeeld, dan is heb je een omgeving die daaraan gewend is geraakt. Ga dus eerst op zelfonderzoek uit waarom je geen grenzen aangeeft en reken er niet op dat de omgeving zomaar meegaat met jouw nieuwe doelen. Hoe kun je oefenen met grenzen aangeven? Grenzen aangeven bij familie is extra lastig Het aangeven van grenzen bij familie of het gezin is extra lastig, omdat juist daar een aantal mensen om je heen zeer geoefend zijn geraakt in onbegrensd gedrag. Zij hebben misschien voor jouw gevoel ‘grenzenloos’ gedrag, maar zij ervaren dat niet zo. Het is namelijk hun normaal. Grenzen aangeven komt neer op anderen begrenzen en als een bepaalde dynamiek al decennia lang bestaat, dan ligt het voor de hand dat er weerstand komt als jij jouw grenzen begint af te bakenen. Om die reden is het aangeven van grenzen bij familie, gezin of in een liefdesrelatie wat ons betreft vaak de laatste plek om te oefenen. Want juist daar speelt gevoel, emotie en geschiedenis een grote rol. Grenzen aangeven op het werk De beste plek om te leren grenzen aan te geven, is op het werk. Op het werk mag je een professionele omgeving verwachten zonder emotionele uitbarstingen of persoonlijke relaties. Juist op het werk liggen de Verantwoordelijkheden vaak duidelijk beschreven en kun je collega’s aanspreken daarop. Als je niet vanuit weerstand je grenzen wil aangeven, maar pro-actief wil handelen daarop dan is de werkplek een prima omgeving om dat te proberen. Let ook hier op dat de mensen die jou hebben leren kennen, gewend zijn geraakt aan jouw huidige gedrag. Dat wil zeggen dat als je voorheen weinig grenzen stelde, dat jouw (nieuwe) grenzen voor deze mensen vaak betekent dat jij hen ruimte ontneemt..! Jij claimt ruimte die zij moeten inleveren. Oefenen vraagt soms ondersteuning Het kunnen aangeven van grenzen gaat uiteindelijk over jouw zelfbeeld, jouw hechtingstijl en de omgeving. Het kan gebeuren dat je ondersteuning nodig hebt met het oefenen van jouw grenzen aangeven. Simpelweg omdat jouw omgeving heel vaardig blijkt in het op jouw bord leggen van hun Verantwoordelijkheid. De Gedragscoach kan daarbij helpen via praktische casuïstiek bespreking en stap voor stap begeleiding. Contact leggen hoe je hier.
Zonder Vertrouwen, geen Relatie
Vertrouwen is na het leggen van Verbinding, de volgende stap in een volwaardige Relatie. Veel mensen hebben moeite met Vertrouwen en dat heeft gevolgen voor de kwaliteit van de relaties die zij hebben. In dit artikel bespreken we het belang van Vertrouwen en gaan we aan de hand van veelgestelde vragen in op hoe je naar Vetrouwen kunt kijken. Wat is Vertrouwen? Vertrouwen is de bereidheid om jezelf kwetsbaar op te stellen in een onzekere situatie, omdat je er vanuit gaat dat de ander je geen schade zal toebrengen. Bij vertrouwen krijgt de ander dus het voordeel van de twijfel. Vertrouwen is een noodzakelijk ingrediënt voor het aangaan van gezonde relaties met anderen. Psychologie: Vertrouwen is het fundament in relaties Vanuit sociaal-psychologisch perspectief is vertrouwen geen abstract ding, maar een keiharde voorwaarde voor een relatie. Zonder vertrouwen ontstaat er geen veiligheid en zonder veiligheid gaan mensen zich beschermen in plaats van verbinden. Een relatie kan zonder vertrouwen nog wel bestaan, maar hij draagt niets. Mensen delen minder, nemen minder risico, werken minder samen en houden voortdurend een reserve achter de hand. Vertrouwen is daarmee niet ‘de lijm’, maar het fundament. Als het ontbreekt, stort het hele bouwwerk vroeg of laat in. Belangrijk dus, maar de sociale psychologie heeft géén harde, uniforme definitie van wat vertrouwen precies is. Gedragswetenschap: Vertrouwen vereist consequent en voorspelbaar gedrag De toegepaste gedragsanalyse heeft niet zoveel op met subjectieve zaken zoals ‘gevoel’. Vertrouwen heeft voor deze wetenschap dan ook vooral een voorspellende waarde. Als mensen Vertrouwen, vertonen ze ander gedrag dan als ze niet Vertrouwen. Vertrouwen ontstaat dus niet door woorden, intenties of beloftes, maar door consequent en voorspelbaar gedrag dat zich herhaaldelijk bewijst. Wanneer iemands handelen stabiel, betrouwbaar en functioneel blijkt in verschillende situaties, leert de ander dat er voorspelbare consequenties zitten aan het gedrag. Binnen de Toegepaste Gedragsanalyse is Vertrouwen daarmee niets anders dan een leercyclus. Gedrag → consequenties → voorspelbaarheid → gedrag. Dat maakt het concreet, observeerbaar en vooral beïnvloedbaar. Neurowetenschap: Vertrouwen is belangrijk voor het brein In de neurowetenschap is vertrouwen geen abstract idee, maar biologische noodzaak. Ons brein is voortdurend bezig risico’s te beoordelen, dreiging te detecteren en veiligheid te organiseren. Vertrouwen verlaagt die interne overgevoeligheid. Vertrouwen reduceert stress, activeert systemen voor sociale verbondenheid en maakt het mogelijk om informatie open te verwerken in plaats van defensief te reageren. Oxytocine, dopamine en de prefrontale cortex spelen daarbij samen een rol. Ze versterken het gevoel van veiligheid, vergroten de bereidheid om samen te werken en dempen de angstcircuits in de amygdala. Maar let op, de ene persoon heeft hier meer aanleg voor dan de ander. Wanneer vertrouwen ontbreekt, schakelt het brein direct over op het sympathische systeem van bescherming. Hyperalert, controlerend, afstandelijk of agressief gedrag zijn gevolgen van een gebrek aan Vertrouwen en een beleving van onveiligheid. Vertrouwen is dus niet ‘leuk voor erbij’; het is een neurologische voorwaarde om überhaupt in relaties te kunnen functioneren. Zonder Vertrouwen, geen Relatie Bij de Gedragscoach zijn we vrij concreet over wat een volwaardige Relatie is. We noemen een relatie alleen een Relatie als er sprake is van alle ‘4 V’s’. Als 1 of meer van de 4 V’s ontbreken, dan spreken wij niet meer van een Relatie, maar van een verstandhouding. We verbinden wel, maar we relateren niet echt. Hoe ontstaan relatieproblemen? Het woord wat we gebruiken om te wijzen op problemen in de Relatie, is ‘relatieproblemen’. Alle relatieproblemen zijn terug te brengen tot een gebrek aan een of meerdere van de 4 V’s. Een aantal voorbeelden. Bij een gebrek aan zelf-Vertrouwen, kun je ook een ander niet vertrouwen. De meeste relatieproblemen ontstaan als bij een of beide personen het Vertrouwen in anderen en zichzelf nog niet volledig ontwikkeld is. De meest eenvoudige relatietest Wil je snel een beeld krijgen over de aard van de Relatie die je hebt? Schiet iemand direct in de verdediging, wordt iemand emotioneel of heeft deze een uitbarsting? Geef het dan nog een dag om de ander wat tijd te gunnen en na te denken. Pak de draad weer op de dag erna. Is er dan nog steeds verzet, of wordt de klassieker ‘Ik heb niets fout gedaan‘ verteld? Dan zit je niet in een Relatie, maar in een verstandhouding. Zolang jij de ander niet verstoord, staan we in Verbinding. Op het moment dat jij iemand ter Verantwoording roept, is er geen plek voor aanpassing. Veel gestelde vragen over Vertrouwen Hieronder gaan we in op een aantal veel gestelde vragen. Wil je voortdurend op de hoogte blijven van onze praktijkervaringen en een eigen aanpak ontwikkelen? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief. Hoe bouw je vertrouwen op in een nieuwe relatie of samenwerking? Vertrouwen ontstaat wanneer de ander kan voorspellen hoe jij je gedraagt. Vanuit de sociale psychologie weten we dat mensen zich meer openstellen wanneer ze ervaren dat de relatie veilig is. Die veiligheid creëer je niet met intenties, beloftes, sexy foto’s of mooie woorden, maar door consequent gedrag: Op tijd zijn, afspraken nakomen, eerlijk communiceren en helder zijn over wat je wel en niet kunt. De gedragswetenschap laat zien dat mensen pas vertrouwen als jouw gedrag stabiel blijft onder verschillende omstandigheden, dus niet alleen wanneer het jou goed uitkomt. Vanuit de neurowetenschap weten we dat het brein pas ontspant wanneer het geen tegenstrijdigheden detecteert. Voorspelbaarheid dempt angst en nervositeit en activeert het systeem voor verbinding. De kern is simpel: gedraag je consistent, wees transparant, herstel fouten direct en laat zien dat je ook betrouwbaar bent wanneer niemand kijkt. Vertrouwen wordt niet opgebouwd door grote gebaren, maar door een reeks kleine gedragingen die telkens hetzelfde verhaal vertellen. Wat zijn de signalen dat iemand betrouwbaar is of juist niet? Betrouwbaarheid zie je nooit terug in woorden, maar altijd in gedrag. Mensen die voorspelbaar reageren als er iets op het spel staat, dragen bij aan vertrouwen. Ze blijven helder communiceren, nemen verantwoordelijkheid voor hun eigen aandeel en corrigeren zichzelf zonder drama. De gedragswetenschap laat zien dat betrouwbare mensen consistente patronen laten zien. Ze komen afspraken na, zeggen eerlijk wanneer iets
Wat is geldingsdrang en hoe ontstaat het?
De drang waarmee iemand zich ten opzichte van anderen wil laten gelden, noemen we geldingsdrang. In dit artikel gaan we in op het verschijnsel en waar het vandaan komt. Wat is geldingsdrang? Geldingsdrang is een niet te stoppen neiging om jezelf voortdurend ten opzichte van anderen te profileren en positioneren. Mensen met geldingsdrang willen zich laten ‘gelden’ naar anderen toe en worstelen voortdurend om de ‘bovenliggende partij’ te zijn. Om dat te kunnen bereiken moet de eigen situatie voortdurend met die van anderen vergeleken worden. Bij geldingsdrang is de behoefte aan status, erkenning of dominantie de onderliggende bron van deze behoefte. Betekenis van geldingsdrang: ‘De (psychologische) neiging om zich te laten gelden‘Dikke van Dale Concurreren, vergelijken, promoten Geldingsdrang wordt zichtbaar als je opmerkt dat mensen via woorden en gedrag laten zien dat zij moeten concurreren met anderen en zich om die reden voortdurend vergelijken met anderen. Jezelf voortdurend presenteren aan anderen – promoten – is veelvoorkomend gedrag bij geldingsdrang. Voorbeelden van geldingsdrang Geldingsdrang gaat over jezelf profileren ten koste van anderen. Een groep mensen is voor mensen met geldingsdrang een hiërarchie en er kan er maar één de mooiste / slimste / krachtigste / machtigste zijn. De wereld valt dan ook uiteen in ‘winnaars’ en ‘verliezers’. Wat is de bron van dit mechanisme? Geldingsdrang volgens de sociale psychologie Binnen de sociale psychologie wordt geldingsdrang gezien als een uiting van de behoefte aan status en erkenning binnen een groep. Geldingsdrang manifesteert zich in gedrag waarmee iemand zich probeert te onderscheiden of boven anderen probeert te plaatsen. Volgens de dual strategies theory zijn er grofweg twee manieren waarop mensen status nastreven. Via prestige, zoals bewondering voor kwaliteiten en expertise, of via dominantie zoals macht en controle. Mensen met een sterke geldingsdrang laten vaker gedrag zien dat gericht is op competitie, vergelijking en zelfpromotie. Onderzoek toont aan dat geldingsdrang samenhangt met een hoge mate van jezelf sociaal vergelijken met anderen, gevoeligheid voor statusverlies en vaak ook met afgunst of rivaliteit. Dit gedrag komt niet voort uit oppervlakkige verwijten zoals ijdelheid, maar heeft vaak te maken met een kwetsbaar, instabiel of negatief zelfbeeld. Geldingsdrang is een strategie om dat kwetsbare zelfbeeld te beschermen of te versterken. Geldingsdrang volgens de neurowetenschap Vanuit de neurowetenschap wordt geldingsdrang verklaard vanuit diepgewortelde neurologische systemen die op zoek zijn naar status, beloning en sociale hiërarchie. Hersengebieden zoals de prefrontale cortex, het striatum en de amygdala spelen een centrale rol in het waarnemen van sociale positie en het reguleren van competitiegedrag. Onderzoek toont aan dat het nastreven van status en erkenning vergelijkbare beloningscircuits activeert als fysieke beloningen zoals voedsel of geld. Status en erkenning zijn voor mensen met geldingsdrang dus noodzaak en wekken dopamine op. Dit betekent dat het verkrijgen van sociale waardering letterlijk verslavend kan zijn. Het triggert dezelfde neurotransmitters als andere vormen van genot of succes. Tegelijkertijd blijkt dat mensen met een hoge gevoeligheid voor statusverlies ook verhoogde activiteit vertonen in het ‘anterior cingulate cortex’. Dit is een gebied dat pijn en sociale dreiging verwerkt. Het verlies van status veroorzaakt dus letterlijk pijn en de beleving van dreiging. Geldingsdrang ontstaat dus enerzijds doordat het brein deze vorm van sociaal aanzien als noodzakelijk ziet én sociale afwijzing als een bedreiging ervaart. Daarom kunnen mensen met een sterke behoefte aan positie, macht en status (zeer) emotioneel reageren wanneer zij aangesproken worden op hun sociaal ongepaste gedrag. Dit leidt vervolgens weer tot emotioneel onvolwassen gedrag, met alle gevolgen van dien. Geldingsdrang volgens de toegepaste gedragsanalyse Als we praktische naar gedrag kijken, dan zien we observeerbaar gedrag dat tot stand komt binnen een specifieke omgeving. Geldingsdrang is gedrag dat wordt bekrachtigd door de omgeving en oplevert iets op voor de persoon. Als de omgeving aandacht, bewondering, status of het gevoel van controle biedt zal deze omgeving vaker opgezocht worden. Denk hierbij aan mensen die in de sportschool de omvang van hun spieren met elkaar vergelijken. Gedrag kan ook ontstaan door het vermijden van negatieve consequenties. Om afwijzing, onzekerheid of niet gezien worden te voorkomen, worden mensen genegeerd bij wie de geldingsdrang niet tot stand mag komen. Mensen die niet prestatie of statusgericht zijn, worden vaak afgedaan als zwak of naïef. Geldingsdrang binnen relaties In relaties zien we vaak asymmetrische verhoudingen tussen twee mensen, indien één van de twee geldingsdrang heeft. Een dominant persoon heeft nodig dat de ander zich klein maakt in de omgeving van die ander. Want alleen dan ervaart de dominante persoon veiligheid. Als tijdens het verloop van de relatie de verhoudingen verschuiven, doordat de ander niet meer accepteert ‘klein’ gehouden te worden, verliest de dominante persoon op den duur interesse. Voorafgegaan door een periode van verzet en pogingen om de ander ander toch weer te verkleinen. Geldingsdrang: maak van bravoure zelfvertrouwen Geldingsdrang wordt vaak gezien als krachtig of dominant gedrag, maar in werkelijkheid verhult dit gedrag vooral een gebrek. Onder de drang om je te profileren, te vergelijken en te concurreren schuilt meestal geen zelfvertrouwen, maar een gebrek daaraan. Geen stabiel zelfbeeld, geen innerlijke rust en het onvermogen om jezelf als waardevol te zien zijn de drijfveren achter geldingsdrang. Mensen met geldingsdrang leven vaak als solisten. Niet omdat ze dat willen, maar omdat ze het idee hebben dat zij zonder profilering en presentatie niet gezien worden. Mensen met geldingsdrang hebben zelfverzekerdheid verwisseld voor bravoure en proberen op die manier om het tekort heen te werken. Als je iemand ontmoet die gedreven wordt door geldingsdrang, kijk dan eens voorbij het gedrag. Vraag je af: wat mist hier? Wat is er niet? Wat maakt dat deze persoon niet durft te leunen? Niet durft te relativeren? Waarom is de vergelijking met anderen telkens nodig om jezelf bestaansrecht te geven? In plaats van mee te gaan in het spel van wie groter, beter of succesvoller is, kun je ook proberen de onderliggende behoefte zichtbaar te maken. Want wie voortdurend moet bewijzen dat hij ertoe doet, voelt zich diep van binnen vaak onzichtbaar. Bronnen Henrich, J., & Gil-White, F. (2001) – The evolution of prestige: Freely conferred deference as a mechanism for enhancing the benefits of cultural transmission. Lange, J., & Crusius, J. (2015) – Dispositional envy and narcissism: The
Masculiniteit; wat is het en wanneer wordt het toxisch?
Nu het klassieke manbeeld onder druk van gelijke seksen steeds meer losgelaten wordt, ontstaat er voor veel mensen van volwassen leeftijd een zoektocht. Hoe moet je je als ‘man’ gedragen in een tijdperk waarin de vaste rolverdeling nagenoeg verdwenen is? In dit artikel lees je alles over masculiniteit; wat is het en wanneer wordt het toxisch? Wat is masculiniteit? Masculiniteit is de mate waarin iemand mannelijkheid toont. De aanname is dat jongens uiteindelijk ‘man’ moeten worden en gedrag moeten laten zien dat daarbij past. Nu de klassieke rolverdeling tussen mannen en vrouwen en ook de opvattingen over geslacht veel flexibeler zijn geworden, ontstaat daarmee de zoektocht bij adolescenten. Want wat is ‘mannelijkheid’ dan precies? Hoe je als man hoort te voelen, te denken, te communiceren en welke verantwoordelijkheden je hoort te dragen, is voor veel mensen een vraagteken. Psychologie: De vragen die horen bij masculiniteit Vanuit de psychologie zien we dat masculiniteit vaak verward wordt met identiteit. Welke vragen stellen mensen van volwassen leeftijd zichzelf in deze zoektocht? Ben ik nog wel zichtbaar als ik mijzelf niet opdring? Als ik niet ‘win’, doe ik er dan wel toe? Wat blijft er over als ik níet succesvol ben? Ben je wel een man als je twijfelt, of faalt? Emoties tonen is een teken van zwakte. Toch? Is oprechte verbinding met anderen niet risicovol? Gedragswetenschap: De ‘manosphere’ als schijnoplossing Vragen over masculiniteit gaan vooral over zelfbeeld en hoe je je verhoudt tot de omgeving. Het raakt de angst om irrelevant te zijn of afgewezen te worden. Om deze complexe klus níet op te pakken, is er een oplossing verzonnen: de ‘manosphere’. Dit is een plek waar eenvoudige antwoorden worden geformuleerd op complexe vragen. De gedragswetenschap ziet hierin vooral een poging om controle terug te krijgen via imitatie en dominantie. Veelgehoorde adviezen zijn: “Winnen is het enige dat telt. Niemand onthoudt de tweede plek”; “Hou je emoties voor jezelf. Kwetsbaarheid is gevaarlijk”; “Dominantie ís de norm. Als jij het niet pakt, pakt een ander het”. Wat is toxische masculiniteit? Masculiniteit wordt toxisch zodra de omgeving het gedrag als verstikkend ervaart. In de praktijk uit zich dit in gedrag dat altijd gericht is op het zijn van de bovenliggende partij: Discussies voeren om te winnen, ten koste van anderen; Succes etaleren om de prestaties van anderen kleiner te maken; De oorzaak van problemen altijd buiten jezelf leggen (Ik heb niets fout gedaan). Relatieproblemen: De 4 V’s onder druk Als we de vier noodzakelijke pijlers onder een Relatie erbij pakken, begrijp je waarom masculiniteit het relateren bemoeilijkt: Verbinding: Toxische masculiniteit leert afstand te houden, terwijl verbinding vraagt om emotionele beschikbaarheid; Vertrouwen: Dit wordt in de manosphere vervangen door controle en wantrouwen; Verantwoordelijkheid: Wordt vaak afgeschoven via dominant gedrag in plaats van zelfinzicht; Verantwoording afleggen: Dit is onmogelijk als elke fout wordt gezien als gezichtsverlies. Neurowetenschap: Masculiniteit als respons op dreiging In de neurowetenschap zien we dat toxische masculiniteit vaak een respons is op dreiging. Het activeert het limbisch systeem van ‘vechten’ en ‘vluchten’ en onderdrukt de sociaal-emotionele verwerking in de prefrontale cortex. Deze aanpak kan decennia lang ‘het normaal’ zijn, maar het zorgt voor mannen die groot lijken, maar klein doen (adolescent gedrag). Het ervaren van veiligheid en zelfregulatie is cruciaal om deze reflexen af te bouwen. Blijf op de hoogte van onze aanpak Wil je meer weten over gedragspatronen en hoe je deze kunt doorbreken in relaties of op de werkvloer? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief. Detox programma tegen masculiniteit Bij De Gedragscoach bieden we een detoxprogramma tegen masculiniteit. We begeleiden hierbij de omgeving van masculiene mensen. Niet om mannelijkheid te veroordelen, maar om de schade te herstellen die ontstaat wanneer masculiniteit verhardt tot dominantie, kilte of emotionele onbereikbaarheid. Enkele voorbeelden uit onze praktijk: Vechtscheidingen: Waar overleg eindigt in controle en kinderen klem komen te zitten; Angstcultuur op de werkvloer: Waar dominantie de veiligheid en reflectie onderdrukt; Emotionele afstand: Waar een ouder fysiek aanwezig is maar innerlijk onbereikbaar. Ben je benieuwd of iemand met toxisch masculien gedrag écht wil veranderen? Stel dan deze checkvraag: “Wat vind jij zelf dat er misgaat in je relaties?” Bronnen O’Neil, J. M. (2008). Summarizing 25 years of research on men’s gender role conflict; Ging, D. (2019). Alphas, Betas, and Incels: Theorizing the Masculinities of the Manosphere; APA (2018). Guidelines for Psychological Practice with Boys and Men; Gottman, J. M. (1994). What Predicts Divorce?
Grenzen stellen bij ongewenst gedrag: hoe pak je dit aan?
Iedereen heeft grenzen, maar niet iedereen stelt ze. Zelfs niet bij ongewenst gedrag van anderen. In dit artikel gaan we in op het belang van grenzen stellen en hoe je dat doet bij ongewenst gedrag. Het stellen van grenzen is noodzakelijk voor een gezond gevoel van eigen-waarde. In het kort Grenzen stellen, is een vaardigheid die je moet leren; Doe je dit niet, dan faciliteer je ongewenst gedrag van anderen; Daarnaast ondermijnt het jouw gevoel van eigen-waarde; Bij grenzen stellen, kun je pushback verwachten; In dit artikel bespreken we de aanpak richting grenzen stellen. Stel jij grenzen, of alleen de ondergrens? Iedereen kent momenten waarop je je aan het gedrag van een ander stoort. Iemands toon, manier van doen of het feit dat afspraken niet worden nagekomen. Toch spreken we die irritaties lang niet altijd uit. Sterker nog, nogal wat mensen geven zelden tot nooit hun grenzen aan. Waardoor zij de ander veel ruimte geven en die ruimte vervolgens ook ingenomen wordt. Het belang van grenzen aangeven is daarom groot. Het zorgt ervoor dat jouw eigen grond beschermd wordt, waardoor je bij je-zelf kunt blijven. Voor sommige mensen blijkt dit veel moeilijker te zijn dan voor anderen. Uiteindelijk stellen alle mensen minimaal één grens, namelijk de ondergrens. Het probleem met de ondergrens is dat hij meestal gepaard gaat met negatieve emoties. Omdat een ander ‘te ver’ gaat, wordt er emotioneel teruggeduwd. Vanwege boosheid wordt een gesprek waarin iemand vanuit zijn ondergrens communiceert, zelden productief. Effectief grenzen stellen begint niet bij het moment waarop je ontploft. Bij gezond grenzen stellen komen geen negatieve emoties te pas. Het begint bij het op voorhand herkennen en daarna communiceren waar jouw grenzen liggen. Weten welk gedrag je accepteert en welk gedrag je ongewenst vindt, heeft een belangrijke signaalfunctie voor jouw omgeving. Anderen begrijpen waar je vandaan komt en krijgen de kans om rekening te houden met jou. Als zij dat niet doen, nadat jij duidelijk aangegeven hebt wat jij verwacht, dan noemen we dat ‘ongewenst gedrag’ van de ander. Wat is grenzen stellen? De sociale psychologie reikt aan dat grenzen stellen gaat over het vermogen om je persoonlijke ruimte, waarden en autonomie te beschermen tijdens contact met anderen. Veel mensen hebben de neiging om zich aan te passen aan groepsnormen en sociale verwachtingen. Dit maakt het moeilijk om af te wijken van de norm of “nee” te zeggen. Grenzen stellen vraagt volgens de sociaal psychologen om assertiviteit: je eigen behoeften en grenzen kenbaar maken, zonder de relatie te schaden. Het is een manier om je zelfbeeld te beschermen en psychologische veiligheid te waarborgen. De toegepaste gedragsanalyse (ABA) kijkt er veel concreter naar en spreekt niet over containerbegrippen zoals ‘ruimte’, ‘waarden’ of ‘autonomie’. Grenzen stellen is een vorm van instructies geven aan de ander over welk gedrag je verwacht. Die ander krijgt dit gedrag als ‘trigger’ aangereikt voor het vertonen van het ‘gewenste gedrag’. Als gewenst gedrag ontstaat, dan moeten daar positieve consequenties aan verbonden worden. Als ongewenst gedrag ontstaat, dan worden aangereikte grenzen overtreden en is een negatieve consequentie nodig. Deze negatieve consequentie heet ‘straf’. Bij ongewenst gedrag, hoort straf te volgen als je tot een gedragsverandering bij de ander wil komen. Grenzen stellen gaat dus bij beide wetenschappen over het vooraf (!) aanreiken waar je van bent en waar je voor staat. Zodat de omgeving de mogelijkheid krijgt zich te voegen. Door consistent te zijn in je reactie, leer je de ander welk gedrag acceptabel is en welk gedrag niet loont. Grenzen stellen bij ongewenst gedrag is geen morele afwijzing van de persoon, maar een functionele interventie om bepaald gedrag bij te sturen. Welke ingrediënten zijn noodzakelijk bij grenzen aangeven? Voor de meeste mensen leest het bovenstaande logisch, maar is de praktijk een stuk lastiger. Gezond grenzen aangeven heeft namelijk nogal wat ingrediënten nodig. Het vooraf kunnen benoemen wat jouw grenzen zijn en waar jouw grenzen liggen; De bereidheid om in te grijpen en “nee” te zeggen als iemand jouw grenzen overtreedt; Standvastig blijven als de ander emotioneel reageert als jij jouw grenzen aangeeft; Consequent zijn in het aangeven van grenzen en voet bij stuk houden. Veel mensen denken dat grenzen stellen betekent dat je alleen maar “nee” zegt of boos wordt. Maar dat is eerder een te late reactie, dan grenzen aangeven. Waarom lukt grenzen aangeven vaak niet? Veel mensen hebben moeite om hun grenzen aan te geven. Aangezien ieder gedrag logisch is, is ook het niet (!) aangeven van grenzen van logisch. Welke motor zien wij in onze praktijk achter hier níet aangeven van grenzen? Mensen die anderen willen pleasen, komen hen zelfs tegemoet wanneer de eigen grenzen worden overschreden; Nogal wat mensen zijn niet geoefend in het opmerken van ongewenst gedrag terwijl het plaatsvindt. Alleen pas achteraf; Mensen die grenzen aangeven als een vorm van egoïsme zien, hebben op die manier een overtuiging die hen belemmerd; Sommige mensen zijn zó gevoelig voor sociale acceptatie dat zij onmiddellijk toegeven zodra de ander emotioneel reageert; Mensen gaan soms gebukt onder schuldgevoel of schaamte als zij iets ongewenst gedrag vinden en dit moeten benoemen. Het vermijden van conflict is voor deze voorbeelden dus heel logisch. We horen vaak “laat maar” terug als redenatie achter de terugtrekkende beweging. Op korte termijn voorkom je weliswaar de pijn van confrontatie, maar op lange termijn levert dit een gevoel van minder-waardigheid op. Gevolg géén grenzen aangeven: ongewenst gedrag Grenzen aangeven is een essentiële vaardigheid in zowel het professionele als het privéleven. Of het nu gaat om werk, liefdesrelatie, vriendschappen of familie: iedereen krijgt te maken met situaties waarin grenzen worden opgezocht en overschreden. Krijg je het niet voor elkaar om grenzen aan te geven, dan komt de ander te dichtbij en wordt het gedrag van die ander niet gecorrigeerd. Waardoor het zich herhaalt. Want voor die ander is ongewenst gedrag geen ongewenst gedrag. Het is normaal gedrag. Want ieder gedrag is logisch, voor degene die het vertoont. Gaandeweg wordt daarmee het overschrijden van jouw grenzen het ‘normaal’ en is het corrigeren daarop vreemd. In de ogen
Hoe herken je oprechte excuses? Over het verschil tussen échte spijt en vermijden.
Heb jij dat ook weleens meegemaakt? Iemand zegt ‘sorry’, maar het voelt leeg. Niet verbindend, maar ontwijkend. Hoe herken je oprechte excuses? In dit artikel leggen we uit hoe je oprechte excuses herkent en hoe géén excuses eruit zien. Excuses hebben pas nut als ze gaan over de ander en niet over het vermijden van jouw ongemak. Niet alle excuses, zijn excuses Voor de zoveelste keer is het werk slordig opgeleverd. Jij mag het vervolgens oplossen. Op het moment dat je de moed bij elkaar raapt en kritische feedback geeft aan jouw collega, komt het antwoord. “Daar heb ik nog iets te doen”. De woorden klinken als een excuus, maar er klopt iets niet. Je voelt je niet gehoord, eerder afgewimpeld. En terecht. Want dit zijn geen excuses. In dit artikel leer je hoe je oprechte excuses herkent. Ook nemen we je mee in hoe géén excuses klinken. Waarom het voor sommige mensen onmogelijk is om hun excuses aan te bieden, verklaren we. Excuses zijn ontzettend belangrijk om relaties opgeruimd te houden, maar niet iedereen krijgt het voor elkaar om te doen wat nodig is als er een fout gemaakt is. Dat heeft gevolgen voor de relatie. Het nut van excuses Ieder gedrag heeft een bepaald nut en het uitspreken van excuses (= gedrag) heeft ook nut. Het maken van oprechte excuses is namelijk noodzakelijk voor een relatie. Toch zien we in de praktijk twee soorten excuses. Excuses die tot herstel leiden. Oprechte excuses leiden tot herstel van iets dat verkeerd gegaan is; Excuses als strategie. Sorry zeggen om de spanning te verlagen, maar zonder verantwoordelijkheid te nemen. Je begrijpt dat de gevolgen voor de ander heel verschillend zijn. Bij herstel excuses is voor de ander de situatie meestal afgedaan en kan de relatie worden vervolgd. Als excuses puur worden ingezet als strategie, dan levert dat voor de ander uiteindelijk meer frustratie op. Want de Verantwoordelijkheid voor de relatie wordt niet genomen. Het is om die reden belangrijk om oprechte excuses te herkennen en niet oprechte excuses op te merken. Excuses die herstellen Het herkennen, erkennen en bekennen dat je iets verkeer hebt gedaan, laat zien dat je in staat bent om je-zelf kwetsbaar op te stellen richting de ander. Je toont empathie voor de manier waarop de ander behandeld is en wil dat herstellen. Je ziet je eigen aandeel onder ogen en kan dat benoemen. Via inlevingsvermogen heb je door waarom de ander geraakt is. Dat maakt dat de ander verbinding ervaart en er sprake is van een helend effect. Noodzakelijke ingrediënten: Een gevoel van verantwoordelijkheid; Ontwikkeld gevoel van empathie voor de ander; Inlevingsvermogen in de ander; Het kunnen benoemen van het effect voor de ander; Het vermogen jezelf kwetsbaar op kunnen stellen; Niet willen relativeren of verklaren van jezelf. Bij excuses die herstellen, doe je iets voor de ander. Excuses die vermijden Als je verantwoordelijkheid wil vermijden, maar toch door wil met de samenwerking, dan wordt het gedrag daarop afgestemd. Mensen die niet in staat zijn om oprechte excuses aan te bieden, hebben daar iets op gevonden. Ze wekken de suggestie van excuses en hebben geleerd dat ze hier meestal mee wegkomen. Voor de ander hebben deze excuses over de langere termijn geen nut. Er wordt namelijk niets opgeruimd en het gevoel dat er iets niet klopt, blijft hangen. Wat mis je als je géén oprechte excuses aan een ander aan kunt bieden? Aanwezige belemmeringen: Een blokkade om jezelf kwetsbaar op te kunnen stellen; Het negeren van verantwoordelijkheid voor de ander; Beperkt of niet ontwikkeld gevoel van empathie; Een drijfveer om altijd de schuld buiten jezelf te plaatsen; Het aangeleerde gedrag om altijd te ontkennen. Bij excuses die verantwoordelijkheid vermijden, wil je gezichtsverlies van jezelf voorkomen. Oprecht excuses aanbieden Onderzoek toont aan dat hoe completer een excuus is, hoe groter de kans op herstel van vertrouwen, vergeving en relationele reparatie (Lewicki et al., 2016; Schumann, 2014). Mensen ervaren een excuus als oprecht wanneer het niet alleen spijt uitdrukt, maar ook specifiek, persoonlijk en actiegericht is. Hoe bied je op een oprechte manier je excuses aan? Maak specifiek wat er verkeerd gegaan is; Erkennen de impact en benoem dit; Neem de volledige verantwoordelijkheid; Biedt aan hoe je in het vervolg het anders gaat doen; Laat ruimte voor de ander om te reageren. Een oprechte verontschuldiging draait om erkenning, empathie, verantwoordelijkheid en herstelbereidheid. Hoe ontsnappen mensen aan excuses aanbieden? Als je niet in staat bent om excuses aan te bieden, verzin je ontsnappingsmogelijkheden. Mensen die geen oprechte excuses maken, doen wél iets anders. Ze gebruiken vaak slimme strategieën om spanning te vermijden, controle te houden of hun zelfbeeld te beschermen. In plaats van specifiek gedrag te benoemen, blijven ze vaag en algemeen. Dat maakt het lastig om ze ergens op aan te spreken. In plaats van de impact op de ander te erkennen, verleggen ze de aandacht naar hun eigen intentie of gevoel. “Ik bedoelde het goed” klinkt aardig, maar laat de ander met lege handen achter. In plaats van volledig verantwoordelijkheid te nemen, schuiven ze de oorzaak af op omstandigheden of de ander, of doen ze alsof het allemaal wel meevalt. In plaats van herstel voor te stellen, sluiten ze het gesprek liever af. “Laat maar, het is al goed” is geen herstel, maar een exit. In plaats van ruimte te geven aan de ander, bepalen zij het tempo. Ze willen snel doorgaan, vergeving forceren of het onderwerp afsluiten. Want daar hebben ze belang bij. Voorbeelden van strategische excuses Hoe herken je onvolledige excuses? “Ik heb daar nog iets te doen”. ‘Daar’ en ‘iets’ zijn niet specifiek, dus geen excuses; “Misschien had dat anders gemoeten”. ‘Misschien’ stelt dat er wellicht helemaal geen excuses nodig zijn; “Sorry dat jij je zo voelt”. ‘Jij’ bent degene met een probleem, niet ik; “Het spijt me als je dat zo hebt ervaren”. ‘Jouw’ beleving is het probleem, niet datgene wat verkeerd ging; “Het was niet mijn bedoeling”. De intentie als excuus gebruiken, alsof dat iets af doet aan wat verkeerd ging; “Ik was moe / druk
