De Gedragscoach
..over gedrag en gedragsverandering
Lex Tabak, MSc.
De Gedragscoach
Dit is mijn blog over gedrag en gedragsverandering. Hieronder kun je zoeken op onderwerpen, of zelf een zoekwoord in geven.
Onderwerpen
Volg mij op social media
Inschrijven nieuwsbrief
Laatste artikelen
Waar komt angst vandaan en wat kun je eraan doen?
Waarom is het leven zwaar?
Wat is goed werkgeverschap?
Waar komt angst vandaan en wat kun je eraan doen?
Gevoelens van angst zijn voor sommige mensen heel gebruikelijk. Welke plek nemen deze gevoelens in binnen jouw leven? Om daar goed over na te kunnen denken starten we met de vraag ‘Waar komt angst vandaan?’. In dit artikel pakken we de gedragswetenschap erbij, zodat jij de vraag kunt beantwoorden ‘Waar komen mijn angsten vandaan?’. Emoties zijn een feedback mechanisme Bij alles wat je ziet, doet, proeft, denkt en hoort krijg je een bepaald gevoel. Dat gevoel zegt iets over of hetgeen je ervaart bij jou past. Als je iets moois ziet, voelt dat goed. Iets eten wat je lust is lekker. Terugdenken aan een mooie ervaring voelt goed. Andersom werkt dat ook zo. Geluidsoverlast irriteert. Niet iedereen vindt kiwi’s lekker. Alles wat zich afspeelt om jou heen geeft een bepaalde emotie. Die emoties zijn in feite een feedback mechanisme. Het gevoel dat je krijgt heeft een signaal functie. Het is belangrijk om je te realiseren dat je niet je gevoel bent, maar dat je gevoel vooral laat zien of iets bij je past. Dus niet ‘ik ben angstig’, maar ‘ik ervaar angst’. Angst is één van de vier basisemoties We hebben veel soorten woorden voor emoties. Schaamte, trots, medelijden, blijdschap, vreugde, verrast zijn, etc. Het precieze aantal emoties staat niet vast. De discussie hierover varieert van enkele emoties tot vele duizenden soorten. Als we de wetenschap van toegepaste gedragsanalyse volgen, dan houdt zij vier emoties aan die de basis vormen van alle andere soorten emoties. Die vier emoties zijn blijdschap, angst, boosheid en gelatenheid. Angst is daarmee dus een heel fundamentele emotie. Angst is gekoppeld aan dwang Diezelfde wetenschap van gedragsanalyse stelt dat angst altijd (!) gekoppeld is aan dwang. Bij dwang moet je iets doen wat je liever niet wil. Omdat je er niet onderuit komt en de omgeving dit van je vraagt, doe je toch wat van je wordt verlangd. Een vorm van dwang kan bijvoorbeeld zijn dat je liever niet aan het werk gaat, maar dit toch doet iedere dag. Anders kun je de rekeningen niet betalen. Dwang is ook dat je met mensen in contact moet staan die je liever vermijdt, maar je dat voor je gevoel niet kunt maken. Je op een bepaalde manier gedragen. Iets ondernemen waar je geen zin in hebt. Iets nieuws proberen terwijl je liever bij het oude blijft. Dwang kent vele vormen. Waar komt angst vandaan? Samengevat is angst een emotie die aangeeft dat je iets tegen je zin doet of moet gaan doen. Er wordt iets van je verlangd dat eigenlijk niet bij je past, maar je voor je gevoel moét doen. Je zou deze situatie het liefst willen vermijden, maar je wordt gedwongen om ermee aan de slag te gaan. Dat voortdurende gevoel van dwang levert angst op. Je vraagt je namelijk bij dwang voortdurend af of je iets vervelends zal gaan ervaren. Dwang en angst kosten veel energie, omdat je voor je gevoel voortdurend op je hoede moet zijn. Het is bewezen dat angst de hersenen anders laat functioneren. Gevoelens van angst kunnen op hun beurt leiden tot meer gevoelens van angst. Hoe kun je angst overwinnen? Als het gevoel van angst voortkomt uit dwang, dan is het belangrijk om die dwang aan te pakken. Daarvoor is het noodzakelijk dat je andere keuzes durft te maken. Als wij mensen begeleiden en coachen, dan doen we dit door de ervaringen logisch te maken. Dat geeft de mogelijkheid om anders naar jezelf en naar jouw omgeving te kijken. Waar komt jouw gedrag en dat verlangen van de omgeving vandaan? Waarom zijn de omstandigheden waar je mee te maken had logisch? Hoe kun je op een andere manier kijken naar dezelfde dingen? Onze praktijkervaringen laten zien dat we mensen in een andere denkstand kunnen brengen. Dat doen ze vooral zelf, met tools en handvatten vanuit ons. Als je zelf van mening bent dat je gebukt gaat onder gevoelens van angst, stuur een mailtje. BronnenSulzer-Azaroff, B., & Mayer, G. R. (1991). Behavior analysis for lasting change. Holt, Rinehart & Winston;Gilovich, T., Keltner, D., Chen, S., & Nisbett, R. E. (2013). Social psychology. International student edition;Pratkanis, A. R. (Ed.). (2011). The science of social influence: Advances and future progress. Psychology Press;
Waarom is het leven zwaar?
Waarom is het leven zwaar voor zoveel mensen? Onderzoek laat zien dat nogal wat jongeren en ouderen het leven moeilijk vinden. Waar komt dat gevoel vandaan? Als we de gedragswetenschap en de sociale psychologie erbij pakken, dan wordt duidelijk waarom het leven heel zwaar kan zijn. In dit artikel zetten we een aantal redenen uiteen waarom het leven zwaar kan zijn. Zwaarmoedigheid is deels aangeborenWe zien graag dat het leven maakbaar is. Helaas is dat voor sommige dingen niet zo. Als jij iets vervelends meemaakt, wat zie jij dan? Zie jij het glas half vol, of half leeg? Heb jij een mindset die op zoek is naar groei, of naar vastigheid? Het is aangetoond dat optimisme en het zien van kansen en mogelijkheden, deels aangeboren is. De mogelijkheid om jezelf gelukkig te kunnen voelen, blijkt voor ongeveer 50% aangeboren te zijn. Dat is nogal wat. Jouw eigen systeem zou dus weleens tegen je in kunnen werken. Een mens kan aanleg hebben voor sombere gevoelens en pessimisme. Het is belangrijk om je dat te realiseren en om daar goed mee om te gaan. De omgeving vraagt soms iets wat jij niet kunt Een mens kan niet herhalen wat hij nooit heeft geleerd. Als jij in het buitenland bent en de taal niet spreekt, dan vinden we dat normaal. Bij een eerste autorijles word je niet gelijk de snelweg op gestuurd, want jouw vaardigheden zijn nog niet op orde. Maar hoe zit het met de vaardigheid van vrienden maken? Risico’s nemen? Samenwerken in een groep? Goed voor jezelf zorgen? Contact onderhouden? Je werk goed uitvoeren? Geen mens is overal goed in. Er zit soms afstand tussen wat de omgeving van je vraagt en wat jij hebt geleerd. Dit levert een bepaalde vorm van spanning op. Soms leidt dit zelfs tot stress. Als die afstand niet te overbruggen valt en dit enige tijd aanhoudt, dan krijgt een mens daar heel veel last van. Met alle geestelijke en lichamelijke gevolgen van dien. Taal herhaalt en herhaalt zich in je hoofd Taal is een vorm van gedrag. Het is zo vanzelfsprekend, dat je soms niet eens merkt hoe belangrijk taal is. Zeker als taal zich niet via jouw stembanden, maar in je hoofd afspeelt, dan is het belangrijk om je af te vragen welke taal dat is. De verhalen die je jezelf vertelt over jouw persoon en jouw omgeving, bepalen hoe je naar de wereld kijkt. Zeker als je voortdurend dezelfde verhalen herhaalt en dezelfde vragen stelt – dit noemen we piekeren – is het heel belangrijk dat dit goede verhalen zijn. Het herhalen van negatieve verhalen leidt tot negatieve gevoelens. Als je positieve verhalen herhaalt leidt dit tot positieve gevoelens. Het is aangetoond dat de hersenen zich letterlijk anders vormen bij negatieve verhalen, dan bij positieve. Je kunt jezelf dus letterlijk de put in denken. Welke verhalen spelen zich in jouw hoofd af? Jij beleeft jouw leven op jouw manier Een mens is een optelsom van ervaringen van geboorte tot nu. Je ervaart dingen om je heen op bepaalde manier omdat je jezelf dat zo aangeleerd hebt. Dat aanleren kun je niet voorkomen. Je kunt niet zelf bepalen wat je wel en niet wil ervaren. Jouw hersenen bepalen wat ze opslaan en hoe ze dat doen. Wat jij voelt bij het woord ‘jeugd’, is gevormd door jouw jeugd en hoe jij erop terug kijkt. Wat jij ervaart bij het woord ‘liefde’ of ‘vriendschap’, hangt af van jouw associaties daarmee. Voor alle dingen die we om ons heen zien en ervaren hebben we een bepaald ‘label’ bedacht. Die labels zijn subjectief en kunnen een andere betekenis krijgen. Het is mogelijk om anders naar ervaringen uit het verleden te kijken, maar daar is wel hulp bij nodig. Andere associaties, andere labels, anders kijken en denken kunnen leiden tot meer kwaliteit van leven. Waarom is het leven zwaar? Het leven is zwaar op het moment dat je het leven als zwaar beleefd. Die beleving kan heel logisch zijn, omdat sommige mensen heel nare ervaringen achter de rug hebben. Ook kun je last hebben van de aangeboren neiging om dingen negatief te zien en en te ervaren. Als de omgeving dingen van je vraagt die je liever niet wil, kan dit stress veroorzaken. De vraag met al deze onderwerpen is hoe je deze dingen weegt voor jezelf. Hoe kijk je op dit moment naar de wereld? Welk label geef jij jouw ervaringen? Recycle je veel ervaringen in je hoofd en zijn ze daarmee jouw werkelijkheid geworden, of stel je jezelf ook weleens de vraag of het nu echt allemaal zo is als jij denkt dat het is? Hoe wordt het leven weer leuk? Ja, je kunt gedrag veranderen. Daarmee kun je in het hier en nu andere keuzes maken. Het is ook mogelijk om de verhalen uit het verleden anders te ervaren. Als wij mensen begeleiden en coachen, dan doen we dit door de ervaringen logisch te maken. Dat geeft de mogelijkheid om dingen een plek te geven en anders te labelen. Waar kwam jouw gedrag en dat van de ander vandaan? Waarom zijn de omstandigheden waar je mee te maken had logisch? Hoe kun je op een andere manier kijken naar dezelfde dingen? Onze praktijkervaringen laten zien dat we mensen in een andere denkstand kunnen brengen.
Wat is goed werkgeverschap?
De vraag ‘wat is goed werkgeverschap’ wordt door medewerkers anders beantwoord dan door werkgevers. Dat is logisch, omdat de twee groepen vanuit hun eigen perspectief kijken. Welk perspectief is bepalend? In een krappe arbeidsmarkt trekt de medewerker aan het langste eind. Deze heeft het namelijk voor het kiezen. Een werkgever ontkomt er in dat geval niet aan om zich de vraag te stellen ‘Wat is goed werkgeverschap?’. Dit artikel gaat in op het moment dat je een goed werkgever bent volgens de werknemer. Allereerst het ultieme vertrekpunt De mens is gevoelig voor wat hij ervaart. Dingen die bij ons passen zoeken we vaker op. We nemen afstand van zaken die een vervelend gevoel geven. Zo kiezen we vrienden die inspireren en energie geven. Een smartphone die werkt gebruiken we de dag erop graag opnieuw. Goede restaurants worden opnieuw bezocht door dezelfde mensen. Anders gezegd; we herhalen graag dingen die bij ons passen en vermijden dingen die niet bij ons passen. Klinkt logisch? Bij een werkplek is dat niet anders. Wat betekent dit voor goed werkgeverschap? Stel de beleving van de medewerker centraal Je werkt graag samen met collega’s die bij je passen. Een werkplek waar je jezelf in kwijt kunt, geeft een goed gevoel. De beleving hebben dat je tot je recht komt, draagt bij aan een gevoel van self-efficacy. De werkplek moet dus passend zijn voor de werknemer. Het gaat hier niet om de interpretatie van de werkgever over wat goed is voor de werknemer. De vraag die we onszelf stellen is wanneer de werknemer vindt dat de werkplek past bij de werknemer. Generiek kijken naar ‘werknemers’ geeft de werkgever overzicht en structuur. Het is logisch dat hier nog steeds veel onderwijs over gegeven wordt. Daarmee sla je als werkgever de plank mis, want de medewerker heeft dat belang niet. Wat we hier stellen is dat de individuele beleving van een medewerker zelf centraal zal moeten staan. Het individu dat zich gezien, gehoord, gewaardeerd en uitgedaagd voelt, is het individu dat bij een organisatie blijft. Het individu dat wordt vermalen in de generieke aanpak van een organisatie zal om zich heen gaan kijken naar ander werk. Wat is goed werkgeverschap in de praktijk? Goed werkgeverschap gaat over werknemerschap De mens is gevoelig voor wat ze beleeft. Dit geldt ook voor bij werkomstandigheden binnen een organisatie. Krijg ik ruimte of krijg ik dat niet? Gaat het werk ook over mij, of alleen over het bedrijf? Word ik gezien voor wat ik doe? Mag ik meepraten over belangrijke onderwerpen? Het zijn vragen die medewerkers impliciet of expliciet stellen. De organisatie die hiermee aan de gang durft te gaan, loopt voor op organisaties die dat niet doen. Zij zullen namelijk merken dat verloop daalt, verzuim afneemt en dat prestaties toenemen.
Dit zijn de werkende principes van Buurtzorg
Het model van Buurtzorg wordt nationaal en internationaal bejubeld. Het is een voorbeeld voor organisaties binnen én buiten de zorg. Kleinschalige zelforganiserende teams leveren een concrete dienst vanuit een duidelijke missie. Welke organisatie wil dat nou niet? Wat doet Buurtzorg nu precies succesvol zijn? Dit zijn de werkende principes van Buurtzorg. Randvoorwaarden Invloed uitoefenen Werken vanuit de bedoeling Verse start Dit zijn de werkende principes van Buurtzorg vanuit gedrag en gedragsverandering bekeken. Heeft behoefte om te achterhalen waarom uw concept wel of niet werkt als het op gedrag aankomt? Neem dan contact op.
Biologische behoeften willen vervullen: één van de vier redenen voor gedrag
Kun jij het gedrag van de ander altijd verklaren? De meeste mensen kunnen dat niet altijd. Om die reden schrijven we een serie aan artikelen die ingaat op waar gedrag vandaan komt. Daarmee geven we uitleg over waar gedrag vandaan komt. Als je gedrag kunt verklaren dan kun je ook beter nadenken over gedragsverandering. Als je kunt begrijpen waar gedrag vandaan komt, dan kun je beter begrijpen wat de ander doet. Soms vertonen we gedrag omdat we behoeften willen vervullen. De wetenschap van de ‘toegepaste gedragsanalyse’ heeft een heel overzichtelijk rijtje van slechts vier redenen waarom we ons gedragen. Dit artikel gaat in op gedrag dat ontstaat omdat het lichaam iets vraagt. In dit artikel bespreken we reden 4 van de 4; biologische behoeftes willen vervullen. Biologische behoeften willen vervullen is heel normaal Ons lichaam heeft bepaalde zaken nodig om te kunnen overleven. Denk hierbij aan gezonde voeding of voldoende zuurstof. Omdat we ons lichaam goed willen behandelen, laten we gedrag zien dat daarbij past. Het geeft een comfortabel gevoel als de dorst is gelest, we goed hebben gegeten en we vrij zijn van pijn. Op het moment dat we ons zorgen maken over ons lichamelijk welzijn, dan vertonen we soms vreemd gedrag. Zo kan komt het voor dat we toiletpapier hamsteren als we schaarste verwachten. We kunnen niet om deze gedragingen heen, ook al zouden we dat soms misschien willen. Gedrag dat ontstaat om we ons lichamelijk dingen verlangt, is één van de vier ‘functies’ van gedrag. Mijn behoeften staan soms tegenover jouw behoeften Biologische behoeften gaan soms verder dan volgens onze normen en waarden wordt geaccepteerd. Het komt voor dat mensen biologische behoeftes hebben die zij niet kunnen bedwingen, ook als zij daarmee zichzelf of anderen beschadigen. Op zo’n moment worden biologische behoeften schadelijk voor de omgeving. Denk hierbij aan het gebruik van drugs of alcohol om de wereld om je heen niet al te scherp binnen te laten komen. Of het opsteken van een sigaret in het bijzijn van iemand die niet rookt. Welk gedrag zie jij? Kijk eens goed om je heen naar hoe andere mensen hun biologische behoeften. Kun jij het gedrag wat je ziet terugbrengen naar één van de vier functies van gedrag? Of nog een stap verder: kun jij je eigen gedrag écht benoemen voor wat het is? Voorbeelden van biologische behoeften willen vervullen
Waarom volgen mensen coronamaatregelen niet op?
Kom niet bij elkaar in grote groepen. Houd anderhalve meter afstand. Duidelijke instructies, maar lang niet iedereen volgt deze instructies op. Mensen hebben moeite met het opvolgen van de richtlijnen die gelden bij corona. Waarom volgen mensen coronamaatregelen niet op? De gedragswetenschap biedt een aantal antwoorden en maakt het negeren van corona richtlijnen logisch. Dit artikel is gebaseerd op kennis vanuit de toegepaste gedragsanalyse, de sociale psychologie en de antropologie. De bedreiging heeft inmiddels een plek gekregen Mensen hebben even de tijd nodig als er iets onverwachts op hen af komt. Als dit iets vervelends is, kan dit met een schok gepaard gaan. Zien we een ernstig ongeluk gebeuren, dan hebben we tijd nodig om dit te verwerken. Op het moment dat we slecht nieuws krijgen, vallen we even stil. Het overbruggen van de afstand tussen jezelf en de omgeving kost op zo’n moment tijd. Uiteindelijk wennen we aan de situatie en kunnen we hiermee omgaan. Dit noemen we ‘coping’. Corona gaf ons in eerste instantie een levensbedreigende boodschap. Een ernstig griepvirus dat je niet ziet en ook jou zou kunnen overkomen. Voor veel mensen is zo’n soort dreiging nog nooit eerder voorgekomen. Hoe ga je om met de gevoelens van angst? Hoeveel zorgen moet ik mij maken voor mijn leven? Het heeft even tijd gekost om weer tot onszelf te komen, maar inmiddels is het zover. Corona is verweven met onze werkelijkheid en heeft een plek gekregen. Is de bedreiging wel zo groot als men beweert? Als enige tijd verstreken is en we hebben onszelf herpakt, komen bij een aantal mensen vragen naar boven. Wat hen betreft zou de vraag niet moeten zijn: ‘waarom volgen mensen coronamaatregelen niet op?’ Er komt een vraag voor, namelijk ‘wie zegt dat die coronamaatregelen wel werken?‘. Kritisch zijn op de omstandigheden, op de overheid of op de wetenschap is voor sommige mensen heel gebruikelijk en heel natuurlijk.https://open.spotify.com/embed/episode/4GTM1Vlno1h0LQN7DamnG9?utm_source=generator&theme=0 Soms leiden die kritische vragen van de één tot twijfel bij anderen. Zou het mogelijk zijn om ook zonder maatregelen veilig te kunnen leven? Groepen mensen vormen zich in ‘voor’ en ‘tegenstanders’. Iedere groep heeft zijn eigen redenatie hierbij en toont daarmee zijn eigenheid. Hierdoor krijgen mensen de keuze om maatregelen ‘wel’ of ‘niet’ te volgen. Voor beide standpunten zijn namelijk argumenten te vinden. Ieder individu schat voor zichzelf het risico in Voordat jij bepaald gedrag vertoont, maak je een inschatting wat het jou oplevert. Het is heel natuurlijk dat we voorspellen wat er gebeurt als we iets wel of niet doen. Als ik met de auto veel te hard over de snelweg rijd, voorspel ik dat ermee weg kom. Anders zou ik me wel aan de snelheid houden. Ik steek nog een sigaret op, omdat ik voorspel dat ik er nog niet ziek van zal worden. Anders was ik er wel mee gestopt. De consequentie die volgt op gedrag bepaalt in heel hoge mate wat we doen. Dit geldt ook bij het volgen van corona maatregelen. Ik voorspel dat ik niet ziek word als ik geen mondkapje draag. Daarom draag ik geen mondkapje. Ik verwacht dat mijn naaste mij niet ziek gaat maken. Daarom geef ik mijn naasten een zoen. Ik voorspel dat ik niet ziek word van andere mensen. Daarom houd ik geen afstand. Ik verwacht dat ik bij ziekte corona wel overleef. Daarom maak ik mij geen zorgen. Als je dit een aantal weken volhoudt zonder ziek te worden, dan begin je er in te geloven dat jouw aanpak klopt. Waardoor je het gedrag herhaalt. Waar goed gedrag toe leidt, wordt niet zichtbaar Zoals hierboven beschreven zijn we erg gesteld op consequenties die volgen op ons gedrag. Het krijgen van feedback is zo’n consequentie die soms volgt op gedrag. Feedback ontvang je bijvoorbeeld als je tijdens het autorijden op je dashboard kijkt. Of als je met een computerspelletje een hoge score behaald. Op het moment dat jij een vraag stelt en van de ander antwoord krijgt, is dat ook een vorm van feedback. Door middel van feedback krijgen we de indruk dat ons gedrag gezien wordt en ergens toe leidt. Het opvolgen van coronamaatregelen leidt niet tot directe feedback. Je aan de regels houden, leidt niet tot positieve waardering. Op de lange termijn word je misschien niet ziek, maar waren die maatregelen daarvoor nodig? Om gewenst gedrag in stand te houden, is positieve feedback voor veel mensen noodzakelijk. Het gebrek aan positieve feedback zorgt ervoor dat mensen oud gedrag gaan vertonen en zich niet houden aan de regels die er zijn. Onze universele behoeftes blijven aan ons trekken Afstand houden en mondkapjes gebruiken hoort niet bij onze natuur. Als groepsdieren ‘lezen’ we graag bij elkaar wat ons bezig houdt. Zo kunnen we elkaar op een zorgvuldige manier benaderen. Dat doen we onder andere door naar een gezicht te kijken. Het beoordelen van de ander lukt niet goed als ons gezicht grotendeels bedekt is. Het voelt niet natuurlijk om dat in stand te houden. Daarnaast staan we graag met elkaar in fysiek contact. Het geven van een hand dient een belangrijk doel en is heel gebruikelijk. Tijdens een gesprek houden we liefst een bepaalde vorm van afstand, maar geen anderhalve meter. We zijn van nature graag in elkaars buurt en dat versterkt ons gevoel van contact. De ander op afstand houden voelt ongemakkelijk en onnatuurlijk. Het is om die reden niet eenvoudig om je hier aan te houden. Waarom volgen mensen coronamaatregelen niet op? In dit artikel beschreven we een aantal redenen waarom maatregelen rondom corona niet langer door iedereen opgevolgd worden. Dat de maatregelen niet strikt gehanteerd worden is voor sommige mensen heel confronterend. Zeker als je kwetsbaar bent of een oudere leeftijd hebt, leidt dit tot onbegrip. Aan de andere kant leidt het opnemen tegen je eigen natuur tot weerstand. We willen namelijk graag zelf keuzes maken. Dat zijn we zo gewend. Ieder mens maakt hierbij zijn eigen afwegingen. ‘Samen tegen corona’ is een mooie zin, maar blijkt een stuk ingewikkelder in de praktijk. Bronnen:Sulzer-Azaroff, B., & Mayer, G. R. (1991). Behavior analysis for lasting change. Holt, Rinehart & Winston;Gilovich, T., Keltner, D., Chen, S., &
Hoe krijg ik aandacht? Eén van de vier redenen van gedrag
Gedrag is zo vanzelfsprekend, dat het je waarschijnlijk niet eens meer opvalt hoe of waarom iemand zich precies gedraagt. Toch is het heel waardevol om gedrag bij jezelf en bij een ander goed te kunnen verklaren. Dit helpt bij de aanpak van gedragsverandering. Het kunnen begrijpen van gedrag zorgt ervoor dat je de intenties van iemand anders beter begrijpt. Zo zijn er nogal wat mensen die zich afvragen: ‘Hoe krijg ik aandacht?’. De wetenschappelijke stroming ‘toegepaste gedragsanalyse’ heeft een heel overzichtelijk rijtje van slechts vier redenen waarom we ons gedragen. In dit artikel bespreken we reden 1 van de 4; het krijgen van aandacht. Waarom krijgen we graag aandacht? Aandacht krijgen is een heel fundamentele en aangeboren behoefte bij mensen. Door het krijgen van aandacht krijg je het gevoel dat je ertoe doet. Het krijgen van aandacht geeft je het gevoel gezien en gehoord te worden. Mensen zijn sociale wezens en kunnen niet (goed) zonder aandacht. We gedragen ons in het dagelijks leven op allerlei bewuste én onbewuste manieren om aandacht te krijgen voor wie we zijn en wat we doen. Hiermee is aandacht één van de vier ‘functies’ van gedrag. We gedragen ons op een bepaalde manier omdat we geleerd hebben dat we daarmee aandacht krijgen. De negatieve effecten van aandacht vragen voor de omgeving Op het moment dat we onvoldoende aandacht ervaren, dan geven we daar taal aan, zoals een gevoel van ‘eenzaamheid’ als we langere tijd weinig aandacht ervaren. Het is aangetoond dat te weinig aandacht leidt tot stress. Vandaar doen we allerlei pogingen om toch aandacht te krijgen. Zie bijvoorbeeld dit filmpje over een moeder die een kind eerst alle aandacht geeft en daarna opeens helemaal geen aandacht meer geeft. Het gedrag wat bij het kind ontstaat om toch de aandacht op zich te vestigen, staat niet heel ver af van wat volwassenen soms laten zien als zij te weinig aandacht krijgen. Veel aandacht vragen, of dit op ongepaste momenten doen kan hinderlijk en zelfs belemmerend worden voor de omgeving. Welk gedrag zie jij? Kijk eens goed om je heen naar hoe andere mensen aandacht vragen. Kun jij het gedrag wat je ziet terugbrengen naar één van de vier functies van gedrag? Of nog een stap verder: kun jij misschien je eigen gedrag écht benoemen voor wat het is? Hoe krijg ik aandacht? Het vragen om aandacht is over het algemeen duidelijk op te merken, omdat het vaak te observeren is. Bron: Sulzer-Azaroff, B., & Mayer, G. R. (1991). Behavior analysis for lasting change. Holt, Rinehart & Winston.
Waar komt gedrag vandaan? Begin bij de 4 redenen voor gedrag
Waar komt gedrag vandaan? Omdat gedrag zo vanzelfsprekend is stel je jezelf niet altijd de vraag waarom iemand zich zo gedraagt. In een serie artikelen gaan we in op waar gedrag vandaan komt. Het begrijpen van gedrag is belangrijk als je tot gedragsverandering wilt komen. Ook helpt het verklaren van gedrag jou om op een andere manier naar mensen te kijken. De wetenschap van de ‘toegepaste gedragsanalyse’ heeft een rijtje van slechts vier redenen waarom we ons gedragen. Waar komt gedrag vandaan? We gedragen ons op een bepaalde manier omdat we een doel willen bereiken. Door iets vast te pakken, in te drukken, hardop te zeggen, te zwijgen of een beweging te maken. We hebben duizenden manieren om gedrag te laten zien. Dat geldt niet alleen voor jezelf, maar ook voor anderen. Het is lang niet altijd duidelijk waarom iemand zich gedraagt en dat levert soms heel vervelende gevoelens op. Doordat we bij vreemd gedrag van een ander zelf in de emotie zitten, vergeten we vaak een heel belangrijk feit. Elk gedrag heeft een reden en is logisch voor de persoon die het gedrag laat zien.https://open.spotify.com/embed/episode/4GTM1Vlno1h0LQN7DamnG9?utm_source=generator&theme=0 Hoe start je met gedragsverandering? Omdat gedrag zo verschillend en gevarieerd is, lijkt het een heel ingewikkeld onderwerp. Zeker als je wilt komen tot gedragsverandering bij jezelf of bij een ander, lijkt het onbegonnen werk om dit te kunnen beïnvloeden. Waar moet je starten? Om in die wirwar van signalen de redenen van gedrag te zien is het belangrijk dat je je inleest over waarom gedrag ontstaat. De redenen van gedrag zijn veel overzichtelijker dan je misschien denkt. Als je goed oplet dan zijn er maar vier redenen waarom we gedrag vertonen. Dit zijn de 4 redenen voor ons gedrag Er zijn meerdere wetenschappelijke stromingen die zich bezig houden met gedrag. Eén van die stromingen is de toegepaste gedragsanalyse. Deze wetenschap kijkt heel praktisch naar gedrag en de redenen waarom dit ontstaat. Hoe complex gedrag soms ook lijkt te zijn, de kunst is om gedrag te zien voor wat het is. De toegepaste gedragsanalyse stelt dat er in totaal slechts vier redenen zijn waarom gedrag ontstaat. Dit zijn de vier redenen van gedrag: Gedrag waarmee je aandacht krijgt. Met het krijgen van aandacht, ontstaat het gevoel dat je gezien wordt. Dat geeft een goed gevoel. Lees hier verder over het krijgen van aandacht. Iets vervelends vermijden door je op een bepaalde manier te gedragen. Met het vermijden van iets vervelends, kun je iets uitstellen. Dat komt soms goed uit. Meer uitleg over waarom mensen vermijden lees je hier. Het bereiken van een concreet doel bereik je door middel van gedrag. Het werken aan concrete doelen, leidt tot tastbare resultaat. Daarmee kun je laten zien wat je bereikt hebt. Wil je meer lezen over concrete doelen behalen? Lees dan hier verder >> Als je jouw biologische behoeften wil vervullen heb je daar gedrag voor nodig. Het lichaam heeft van alles nodig. Soms is dat prettig voor jou, maar vervelend voor een ander. Lees hier ons artikel over het vervullen van biologische behoeften. Waar komt gedrag vandaan? Kijk eens goed om je heen. Hoe gedragen andere mensen zich nu precies?Zeg eens eerlijk waarom jij je gedraagt zoals je doet. Je kunt gedrag verklaren met behulp van de vier functies van gedrag. Dat klinkt eenvoudig, maar is niet gemakkelijk. Soms zijn mensen namelijk heel goed in het verbergen van hun intenties. Het komt ook voor dat mensen eigenlijk zelf niet goed begrijpen waarom zij zich op een bepaalde manier gedragen. Een voorbeeld uit de praktijk Je bent op social media een discussie met iemand aan het voeren. Jij geeft jouw standpunten weer. Dat doe je om aandacht te krijgen voor jouw standpunten. Om de mening van de ander te begrijpen, stel je een vraag. Maar het gesprek valt stil en er wordt niet gereageerd. Jij voelt je genegeerd en baalt daarvan. Jij blijft met een vervelend gevoel zitten. Waarom reageert de ander niet? Op het moment dat iemand niet reageert op een vraag, is deze persoon aan het vermijden. Op dat moment is dat de ‘functie’ van het gedrag. De ander uit zich niet en valt stil. Dat heeft een effect op jou. Jij vindt dat niet prettig. Wat zouden de redenen kunnen zijn dat iemand niet reageert? Gedrag heeft altijd een reden. Niet reageren heeft dus ook een reden. De vraag is wat dat met jou doet. Wat voel jij erbij? Hoe snel komt dat gevoel? Het is heel natuurlijk om iets te voelen als iemand anders gedrag laat zien dat jij vreemd zit. Het roept weerstand op. Daarmee zit je echter wel in jouw werkelijkheid en niet die van de ander. De kunst bij het observeren van gedrag is om uit de emotie te blijven zodat je de ander kunt begrijpen. Alleen dan kun je met behulp van de vier redenen van gedrag komen tot een antwoord waarom iemand zich op een bepaalde manier gedraagt. Meer weten? Lees mijn lange introductie artikel over gedrag en gedragsverandering.
Kun je gedrag veranderen? Ja, met behulp van deze 5 vragen.
Hoe kun je gedrag veranderen? Dat het veranderen van gedrag niet eenvoudig is, is algemeen bekend. Goede voornemens rondom nieuwjaar verzanden na enkele dagen, weken of maanden. Een bepaald dieet volgen, meer sporten of stoppen met roken blijkt op de lange termijn vaak heel lastig. Waarom is gedragsverandering zo moeilijk? Als je begrijpt hoe gedrag werkt, dan kun je ook beter nadenken over gedragsverandering. Je kunt gedrag pas beïnvloeden als je gedrag begrijpt. In dit artikel bespreken we 5 vragen die je jezelf kunt stellen als je wilt komen tot gedragsverandering. Welke reden heeft het ‘oude’ gedrag? Een belangrijke gedragsregel is dat ‘ieder gedrag logisch is voor degene die het vertoont’. Gedrag heeft dus altijd een reden. Sta je daar wel eens bij stil? Ook het huidige, ongewenste gedrag heeft een reden. Een sigaret roken werkt stress verlagend. Snoepen verhoogt de bloedsuiker en geeft een goed gevoel. Niet sporten bespaart energie. Oud gedrag heeft een reden en het is belangrijk om die reden te achterhalen. Anders wordt het ‘besluit’ dat dit gedrag moet verdwijnen erg moeilijk. De vraag is namelijk of de reden voor gedrag niet onbewust heel belangrijk is geworden voor het lichaam of de geest. Het is heel belangrijk om nieuwsgierig te zijn naar de redenen van oud gedrag. Voorbeeld: Een vriend rookt regelmatig wiet. Jij vindt het roken van wiet ongezond en onverstandig. Jij spreekt dat uit naar jouw vriend. Hij is het met je eens. Samen maken jullie een afspraak over het minder roken van wiet. De vriend komt erachter dat hij niet goed om kan gaan met zijn omgeving als hij niet blowt, maar spreekt dit naar jou niet uit. Jij snapt niet waarom het wietgebruik niet afneemt. Lees ook: 5 oorzaken van uitstelgedrag en wat je eraan kunt doen Wat bedoel je precies met ‘kun je gedrag veranderen’? ‘Gezonder leven’, ‘meer bewegen’, ‘afvallen’ zijn mooie woorden, maar het is geen concreet gedrag. Wat gezonder leven precies inhoud, wat meer bewegen precies vraagt en wat afvallen concreet betekent, is een stuk lastiger om te bepalen. Omdat het lastig is om te bedenken, vermijden we vaak deze stap. Dit vermijden is niet alleen thuis aan de hand, maar ook binnen organisaties, waar bijvoorbeeld vage doelen worden gesteld zoals ‘efficiënter werken’, ‘meer eigenaarschap vertonen’ en ‘meer intrinsieke motivatie’ laten zien. We vragen hierbij geen concreet nieuw gedrag, maar verzanden we in containerbegrippen. Willen we tot gedragsverandering komen dan is het heel concreet maken van gedrag van groot belang. Voorbeeld: Eén van jouw vrienden is meubelmaker en is ontslagen op zijn werk. Toen zijn leidinggevende een aantal maanden geleden vertelde dat jouw vriend ‘efficiënter’ moest gaan werken, heeft hij dat voor zijn gevoel volop gedaan. In plaats van dat hij een volle werkdag nodig had om vier kastjes in elkaar te zetten, was hij met veel inspanning ‘heel efficiënt’ bezig en om 14.00 al klaar met zijn werk. Vervolgens is hij naar huis gegaan, het werk was namelijk af. Behoorlijk efficiënt. Toch? Dit was onacceptabel volgens zijn leidinggevende, die (achteraf) onder efficiënt werken verstond dat jouw vriend zes kastjes in plaats van vier kastjes per dag in elkaar had kunnen zetten. Eerder naar huis gaan was volgens de leidinggevende een verkeerde mentaliteit en aantoonbaar nalatig. Daarmee was er reden om afscheid te nemen van deze medewerker. Lees ook: Medewerkers motiveren. Het belang van erkenning. Welke vaardigheden zijn nodig voor het nieuwe gedrag? Voordat je nieuw gedrag van jezelf of iemand anders kunt verlangen, is het belangrijk om te beoordelen of de vaardigheden wel aanwezig zijn om het nieuwe gedrag te laten zien. Iedereen kan ‘meer bewegen’ of ‘stoppen met roken’, omdat dit over vaardigheden gaat die we allemaal hebben. Zodra het echter over complexe vaardigheden gaat is de vraag of de kennis wel aanwezig is om te laten zien wat nodig is. Voorbeeld: Jij vraagt aan een vriend van Chinese afkomst of hij mee gaat naar het strand en gaat zwemmen in de zee. De vriend geeft keer op keer aan niet mee te willen. Jij snapt dat niet en bent teleurgesteld. Leren zwemmen tijdens je jeugd is in China niet gebruikelijk. Jouw vriend kan helemaal niet zwemmen, maar durft dit niet uit te spreken. Lees ook: Iets vervelends willen vermijden: een van de vier redenen van gedrag Is de omgeving klaar voor het nieuwe gedrag? De interactie tussen een mens en zijn omgeving, is zeer bepalend voor zijn gedrag. Het is om die reden van groot belang om bij een voorgenomen gedragsverandering te beoordelen of de omgeving het nieuwe gedrag mogelijk maakt en het oude gedrag niet uitlokt. Voorbeeld: Een medewerker werkt 40 jaar in een verpleeghuis. Het bestuur besluit dat ‘digitalisering’ een prioriteit is. Iedereen moet vanaf nu digitaal rapporteren. De medewerker is gewend om in een fysieke map te rapporteren en is niet vaardig met computers. Zij durft dit niet aan te geven aan haar leidinggevende en vraagt haar collega’s voor haar digitaal te rapporteren. De organisatie is er ten onrechte vanuit gegaan dat iedere medewerker digivaardig is, ‘Want ze kunnen ook allemaal op facebook’. Wat ervaar je bij het nieuwe gedrag? Wat ervaren na gedrag, bepaald of we bereid zijn dit gedrag in de toekomst nogmaals te vertonen. De beleving van het individu die het gedrag vertoont staat hierbij centraal. Wat voor de één prettig is, hoeft voor de ander niet zo te zijn. Voorbeeld: Een aantal vrienden maken gebruik van social media. Zij plaatsen foto’s van zichzelf op internet en wijzen elkaar hierop via een groepsapp. Het krijgen van aandacht via sociale media is belangrijk voor jouw vrienden, maar jij hebt daar zelf een andere ervaring mee. Toen jij in het verleden een foto van jezelf plaatste op internet, ben jij in de problemen gekomen met een werkgever. Hierdoor is jouw associatie met het plaatsen van foto’s op internet niet positief. Het is lastig om hiermee om te gaan binnen de groepsapp. Lees ook: Wat is intrinsieke motivatie en hoe stimuleer je dit? Kun je gedrag veranderen? Gedragsverandering is moeilijk omdat er zoveel factoren van invloed zijn op het huidige én het nieuwe gedrag. Het
Een concreet doel bereiken: één van de vier redenen van gedrag
Kun jij het gedrag van de ander altijd verklaren voor jezelf? De meeste mensen kunnen dat niet en om die reden schrijven we een serie aan artikelen die ingaat op waar gedrag vandaan komt. Als je gedrag kunt verklaren dan kun je ook beter nadenken over gedragsverandering bij jezelf of bij anderen. De wetenschappelijke stroming ‘toegepaste gedragsanalyse’ heeft een heel overzichtelijk rijtje over dit onderwerp. Er zijn slechts vier redenen waarom we ons gedragen. Een concreet doel bereiken is een van de vier redenen waarom mensen zich gedragen. In dit artikel bespreken we reden 3 van de 4; een concreet doel bereiken Waarom willen we een concreet doel bereiken? Het behalen van concrete doelen is een belangrijke reden voor gedrag. Voor veel mensen voelt het goed als we een doel kunnen stellen en dit stap voor stap kunnen bereiken. Dit draagt namelijk bij aan ons zelfbeeld. Het behalen van doelen geeft een gevoel van succes; het idee dat je lekker bezig bent. Een belangrijke wetenschappelijke theorie over dit onderwerp is self-efficacy. Deze theorie stelt dat ons welbevinden stijgt als we merken dat we onze doelen weten te behalen. Omdat ons gedrag kan leiden tot het bereiken van concrete doelen en we daar vaak behoefte aan hebben, is dit één van de vier ‘functies’ van gedrag. Jouw doelen, zijn niet mijn doelen. Het komt voor dat de doelen van een ander, weerstand oproepen bij jezelf. Dit zien we vaak binnen een werkomgeving, waar de doelen van een organisatie heel belangrijk zijn. Het gedrag van medewerkers moet zich aanpassen aan de doelen van de organisatie. Het komt voor dat de doelen van een leider niet gesteund worden. In dat geval staan medewerkers of een team niet achter de concrete doelen van de ander. Op zo’n moment past het gedrag van personeel niet bij de organisatie. Ook binnen relaties en het gezinsleven komen dit soort zaken voor. Als doelen tussen naasten niet hetzelfde zijn, dan leidt dit tot spanningen tussen mensen. Welk gedrag zie jij? Kijk eens goed om je heen naar hoe andere mensen tastbare doelen verwezenlijken. Kun jij het gedrag wat je ziet terugbrengen naar één van de vier functies van gedrag? Of nog een stap verder: kun jij je eigen gedrag écht benoemen voor wat het is? Voorbeelden van een concreet doel bereiken Een concreet doel bereiken is een heel waardevolle functie van gedrag. Het is belangrijk dat de personen die de doelen moeten bereiken, ook achter deze doelen staan. Binnen organisaties is dit met regelmaat niet het geval, met alle gevolgen van dien. Bron: Sulzer-Azaroff, B., & Mayer, G. R. (1991). Behavior analysis for lasting change. Holt, Rinehart & Winston.
Iets vervelends willen vermijden: één van de vier redenen van gedrag
Gedrag is zo vanzelfsprekend, dat het je misschien niet eens meer opvalt hoe of waarom iemand zich precies gedraagt. Toch is het heel waardevol om gedrag bij jezelf en bij een ander goed te kunnen verklaren. Dit helpt bij de aanpak van gedragsverandering. Waar komt uitstelgedrag vandaan? Het kunnen begrijpen van gedrag zorgt ervoor dat je de intenties van iemand anders beter begrijpt. De wetenschappelijke stroming ‘toegepaste gedragsanalyse’ heeft een heel overzichtelijk rijtje van slechts vier redenen waarom we ons gedragen. In dit artikel bespreken we reden 2 van de 4; iets vervelends willen vermijden. Dit wordt ook wel uitstelgedrag genoemd. Waarom willen we iets vervelends vermijden? Mensen zijn van nature vooral geneigd om datgene te doen wat bij hen past. Op het moment dat we iets moeten doen wat wel nodig is, maar onszelf niet direct verder helpt, hebben we een reden om te vermijden. Door iets uit te stellen probeer je nog even geen aandacht te schenken aan hetgeen wat nodig is. Daarmee bespaar je mentale energie bij jezelf en/of voorkom je dat de omgeving iets opmerkt dat je liever verborgen houdt. Hiermee is vermijden één van de vier ‘functies’ van gedrag. We doen iets niet om iets vervelends te ontwijken. De negatieve effecten van vermijden voor de omgeving Vermijden is dikwijls een zeer sterke drijfveer voor mensen en kan negatieve gevolgen hebben voor de omgeving. Met vermijden proberen mensen iets te camoufleren en dat is niet prettig voor de ander. Als mensen hun rol niet oppakken en iets voor zich uitschuiven, kan dat leiden tot frustratie voor andere personen of schade aan de omgeving. Daarmee is vermijden door de één, vaak negatief voor de ander. Als ik op zoek ben naar een antwoord op mijn vraag en jij geeft dit bewust niet, dan is dat frustrerend. Het meest ingewikkelde van de functie van ‘vermijden’ is dat de verschijningsvormen enorm divers zijn. Het vraagt een geoefend oog om door te hebben dat je met iemand te maken hebt die aan het vermijden is. De negatieve effecten van uitstel gedrag Vermijden gaat over het algemeen vooral over uitstelgedrag. Je doet iets niet wat je misschien beter wel zou kunnen doen. Het uitstellen van dingen die zouden moeten en/of van je verlangd worden, kan uiteindelijk slecht zijn voor jouw zelfbeeld, jouw gezondheid, jouw geluk, je carrière, jouw gezin, et cetera. Stapsgewijs werken aan jouw doelen, om op die manier het vermijdingsgedrag af te bouwen is een belangrijke oplossingsrichting om vermijden tegen te gaan. Welk gedrag zie jij? Kijk eens goed om je heen naar hoe andere mensen vermijdingsgedrag laten zien. Kun jij het gedrag wat je ziet terugbrengen naar één van de vier functies van gedrag? Of nog een stap verder: kun jij je eigen gedrag écht benoemen voor wat het is? Iets vervelends willen vermijden is heel natuurlijk. Voorbeelden van vermijden in de praktijk Vermijden is vaak lastig vast te stellen, omdat het niet direct waarneembaar is. Het vraagt dus veel inspanning en denkkracht bij de ander om dit te doorzien. Andere woorden die we gebruiken om vermijden taal te geven zijn staken, uitstellen en negeren. Belangrijk is te achterhalen waarom iemand vermijdend gedrag vertoond. Vanuit het perspectief van degene die het gedrag vertoont is hier namelijk een reden voor. Bron: Sulzer-Azaroff, B., & Mayer, G. R. (1991). Behavior analysis for lasting change. Holt, Rinehart & Winston.
Waar komt gedrag vandaan? Lees meer over hoe gedrag werkt.
Waar komt gedrag vandaan? Als we gedrag beter willen begrijpen, is het belangrijk om beter te leren kijken naar hoe gedrag ontstaat. Waar komt gedrag vandaan? Als we dat weten, dan kunnen we die kennis gebruiken om te komen tot gedragsverandering bij onszelf of bij een ander. De wetenschappelijke stroming ‘toegepaste gedragsanalyse’ ziet drie stappen die we altijd doorlopen als het op gedrag aankomt. Dit artikel gaat over hoé gedrag tot stand komt. Wil je weten waarom mensen zich gedragen zoals ze doen? Lees dan meer over de vier redenen van gedrag. Stap 1 bij gedrag: de aanzet tot gedrag Gedrag ontstaat omdat we dat zelf willen, of omdat de buitenomgeving iets van ons verlangd. Dit moment noemen we de aanzet tot gedrag. De aanzet tot gedrag is heel divers en heeft te maken met drijfveren die je hebt of bijvoorbeeld jouw omgeving. Een aantal voorbeelden over de aanzet tot gedrag. We hebben de aanzet schuin afgedrukt. Stap 2 bij gedrag: het gedrag zelf Er zijn veel beelden over wat gedrag precies is. Als we bijvoorbeeld deze definitie erbij pakken, dan zijn denken, voelen, inwendig en uitwendig functioneren allemaal vormen van gedrag. Met zo’n definitie wordt gedrag wel heel breed en vaag. Als Gedragscoach hou ik liever de definitie aan zoals de toegepaste gedragsanalyse die hanteert. Gedrag is een concrete activiteit dat je kunt voordoen, laten zien. Nog even terug naar de voorbeelden. We hebben nu het gedrag schuin afgedrukt. Stap 3 bij gedrag: wat we ervaren na gedrag Het allerbelangrijkste bij gedrag is hetgeen we ervaren nadát we gedrag vertoond hebben. Dit is stap 3 in het proces. Hoe voelen we ons na het gedrag? Het blijkt dat we heel gevoelig zijn voor de consequenties die volgen op ons gedrag. Als we iets prettigs ervaren, dan zijn we geneigd om dit te herhalen. Iets wat we als vervelend ervaren vermijden we liever. Als we nadenken over gedragsverandering, dan is het van belang om te achterhalen wat iemand ervaart, omdat dit iets zegt over de kans dat het gedrag de volgende keer weer ontstaat.https://open.spotify.com/embed/episode/4GTM1Vlno1h0LQN7DamnG9?utm_source=generator&theme=0 Mijn mening geven, omdat ik aandacht wil voor mijn standpunt. Ik heb geleerd dat ik mijn mening moet geven; De telefoon níet opnemen, omdat ik een hekel heb aan degene die belt. Ik vermijd contact. Waarom is gedragsverandering zo moeilijk? Willen we komen tot gedragsverandering, dan moeten we nadenken over wat het huidige gedrag tot stand brengt en hoe dat ervaren wordt. Willen we tot gedragsverandering komen, dan is de vraag wat voor concreet gedrag we graag zouden willen zien en wat voor consequentie dat gaat hebben. Bedenk dat wat voor de één prettig is, dat voor de ander niet hoeft te zijn. Hoe iemand het nieuwe gedrag ervaart, bepaalt in grote mate of die persoon het gaat herhalen in de toekomst. Bron: Sulzer-Azaroff, B., & Mayer, G. R. (1991). Behavior analysis for lasting change. Holt, Rinehart & Winston.
