Masculiniteit; wat is het en wanneer wordt het toxisch?

Nu het klassieke manbeeld onder druk van gelijke seksen steeds meer losgelaten wordt, ontstaat er voor veel mensen van volwassen leeftijd een zoektocht. Hoe moet je je als ‘man’ gedragen in een tijdperk waarin de vaste rolverdeling nagenoeg verdwenen is? In dit artikel lees je alles over masculiniteit; wat is het en wanneer wordt het toxisch?

Wat is masculiniteit?

Masculiniteit is de mate waarin iemand mannelijkheid toont. De aanname is dat jongens uiteindelijk ‘man’ moeten worden en gedrag moeten laten zien dat daarbij past. Nu de klassieke rolverdeling tussen mannen en vrouwen en ook de opvattingen over geslacht veel flexibeler zijn geworden, ontstaat daarmee de zoektocht bij adolescenten. Want wat is ‘mannelijkheid’ dan precies? Hoe je als man hoort te voelen, te denken, te communiceren en welke verantwoordelijkheden je hoort te dragen, is voor veel mensen een vraagteken.

Psychologie: De vragen die horen bij masculiniteit

Vanuit de psychologie zien we dat masculiniteit vaak verward wordt met identiteit. Welke vragen stellen mensen van volwassen leeftijd zichzelf in deze zoektocht?

• Ben ik nog wel zichtbaar als ik mijzelf niet opdring?
• Als ik niet ‘win’, doe ik er dan wel toe?
• Wat blijft er over als ik níet succesvol ben?
• Ben je wel een man als je twijfelt, of faalt?
• Emoties tonen is een teken van zwakte. Toch?
• Is oprechte verbinding met anderen niet risicovol?

Gedragswetenschap: De ‘manosphere’ als schijnoplossing

Vragen over masculiniteit gaan vooral over zelfbeeld en hoe je je verhoudt tot de omgeving. Het raakt de angst om irrelevant te zijn of afgewezen te worden. Om deze complexe klus níet op te pakken, is er een oplossing verzonnen: de ‘manosphere’. Dit is een plek waar eenvoudige antwoorden worden geformuleerd op complexe vragen. De gedragswetenschap ziet hierin vooral een poging om controle terug te krijgen via imitatie en dominantie. Veelgehoorde adviezen zijn:

• “Winnen is het enige dat telt. Niemand onthoudt de tweede plek”;
• “Hou je emoties voor jezelf. Kwetsbaarheid is gevaarlijk”;
• “Dominantie ís de norm. Als jij het niet pakt, pakt een ander het”.

Wat is toxische masculiniteit?

Masculiniteit wordt toxisch zodra de omgeving het gedrag als verstikkend ervaart. In de praktijk uit zich dit in gedrag dat altijd gericht is op het zijn van de bovenliggende partij:

• Discussies voeren om te winnen, ten koste van anderen;
• Succes etaleren om de prestaties van anderen kleiner te maken;
• De oorzaak van problemen altijd buiten jezelf leggen (Ik heb niets fout gedaan).

Relatieproblemen: De 4 V’s onder druk

Als we de vier noodzakelijke pijlers onder een Relatie erbij pakken, begrijp je waarom masculiniteit het relateren bemoeilijkt:

1. Verbinding: Toxische masculiniteit leert afstand te houden, terwijl verbinding vraagt om emotionele beschikbaarheid;
2. Vertrouwen: Dit wordt in de manosphere vervangen door controle en wantrouwen;
3. Verantwoordelijkheid: Wordt vaak afgeschoven via dominant gedrag in plaats van zelfinzicht;
4. Verantwoording afleggen: Dit is onmogelijk als elke fout wordt gezien als gezichtsverlies.

Neurowetenschap: Masculiniteit als respons op dreiging

In de neurowetenschap zien we dat toxische masculiniteit vaak een respons is op dreiging. Het activeert het limbisch systeem van ‘vechten’ en ‘vluchten’ en onderdrukt de sociaal-emotionele verwerking in de prefrontale cortex. Deze aanpak kan decennia lang ‘het normaal’ zijn, maar het zorgt voor mannen die groot lijken, maar klein doen (adolescent gedrag). Het ervaren van veiligheid en zelfregulatie is cruciaal om deze reflexen af te bouwen.

Blijf op de hoogte van onze aanpak

Wil je meer weten over gedragspatronen en hoe je deze kunt doorbreken in relaties of op de werkvloer? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.

Detox programma tegen masculiniteit

Bij De Gedragscoach bieden we een detoxprogramma tegen masculiniteit. We begeleiden hierbij de omgeving van masculiene mensen. Niet om mannelijkheid te veroordelen, maar om de schade te herstellen die ontstaat wanneer masculiniteit verhardt tot dominantie, kilte of emotionele onbereikbaarheid.

Enkele voorbeelden uit onze praktijk:

• Vechtscheidingen: Waar overleg eindigt in controle en kinderen klem komen te zitten;
• Angstcultuur op de werkvloer: Waar dominantie de veiligheid en reflectie onderdrukt;
• Emotionele afstand: Waar een ouder fysiek aanwezig is maar innerlijk onbereikbaar.

Ben je benieuwd of iemand met toxisch masculien gedrag écht wil veranderen? Stel dan deze checkvraag: “Wat vind jij zelf dat er misgaat in je relaties?”

Bronnen

O’Neil, J. M. (2008). Summarizing 25 years of research on men’s gender role conflict;

Ging, D. (2019). Alphas, Betas, and Incels: Theorizing the Masculinities of the Manosphere;

APA (2018). Guidelines for Psychological Practice with Boys and Men;

Gottman, J. M. (1994). What Predicts Divorce?